Ngày 03/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 121/2026/NĐ-CP quy định về thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 05/4/2026, thay thế Nghị định số 158/2018/NĐ-CP của Chính phủ. Việc ban hành Nghị định số 121/2026/NĐ-CP nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức bộ máy hành chính nhà nước; bảo đảm việc thành lập, sắp xếp, kiện toàn các tổ chức hành chính được thực hiện thống nhất, chặt chẽ, đúng thẩm quyền, phù hợp yêu cầu cải cách hành chính và xây dựng nền hành chính tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Theo Nghị định, phạm vi điều chỉnh bao gồm các nguyên tắc, điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính. Đối tượng áp dụng là các tổ chức hành chính thuộc bộ, cơ quan ngang bộ; các tổ chức hành chính ở cấp tỉnh và cấp xã. Nghị định không áp dụng đối với việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các bộ, cơ quan ngang bộ; Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp; cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức hành chính đặc thù được thành lập theo quy định riêng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định rõ các nguyên tắc trong việc thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính. Theo đó, việc thành lập tổ chức mới chỉ được thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết do yêu cầu thực tiễn; đồng thời phải bảo đảm không vượt khung số lượng tổ chức theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc cấp có thẩm quyền.

Nghị định cũng quy định cụ thể các điều kiện để thành lập tổ chức hành chính. Theo đó, tổ chức hành chính chỉ được thành lập khi có đầy đủ cơ sở pháp lý; đáp ứng tiêu chí thành lập theo quy định; có phạm vi, đối tượng quản lý rõ ràng; chức năng, nhiệm vụ không chồng chéo với tổ chức khác; đồng thời loại hình, quy mô tổ chức phải phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước và cải cách hành chính.

Đối với việc tổ chức lại tổ chức hành chính, Nghị định quy định thực hiện trong các trường hợp như: điều chỉnh tên gọi, vị trí, chức năng, nhiệm vụ; tổ chức hoạt động không hiệu quả; hoặc không còn đáp ứng tiêu chí thành lập theo quy định của pháp luật. Việc giải thể được áp dụng khi tổ chức không còn chức năng, nhiệm vụ hoặc không đáp ứng đủ tiêu chí thành lập.

Để bảo đảm tính công khai, minh bạch và chặt chẽ trong quá trình thực hiện, Nghị định quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục thành lập tổ chức hành chính. Hồ sơ phải bao gồm đề án, tờ trình, dự thảo văn bản quyết định thành lập, ý kiến của các cơ quan liên quan và báo cáo tiếp thu, giải trình. Đồng thời, cơ quan đề nghị thành lập phải lấy ý kiến của các cơ quan nội vụ, tư pháp, tài chính và các cơ quan liên quan trước khi trình thẩm định.

Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm thẩm định của các cơ quan có thẩm quyền. Trong đó, Bộ Nội vụ là cơ quan thẩm định đối với các tổ chức hành chính thuộc thẩm quyền quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; cơ quan tham mưu về tổ chức bộ máy ở các bộ, địa phương thực hiện thẩm định đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền tương ứng.

Về thời hạn giải quyết, Nghị định quy định thời gian thẩm định đối với hồ sơ thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ là 15 ngày; đối với hồ sơ thuộc thẩm quyền của bộ, ngành, địa phương là 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trong thời hạn 10 ngày kể từ khi hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu thẩm định, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định việc thành lập tổ chức hành chính.

Bên cạnh quy định về thành lập, Nghị định cũng dành một mục riêng quy định trình tự, thủ tục tổ chức lại và giải thể tổ chức hành chính. Theo đó, đề án tổ chức lại hoặc giải thể phải làm rõ phương án xử lý về tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính, tài sản, đất đai và trách nhiệm của người đứng đầu cùng các cá nhân liên quan trong quá trình thực hiện.

Về thẩm quyền, Nghị định quy định rõ trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã trong việc quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính theo phân cấp quản lý.

Việc ban hành Nghị định số 121/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất cho công tác tổ chức bộ máy hành chính nhà nước; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.