Ngày càng nhiều vụ việc thi hành án dân sự có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cá nhân, tổ chức và tài sản khác nhau, đòi hỏi hệ thống pháp luật phải tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 152/2026/NĐ-CP ngày 13/5/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thi hành án dân sự, tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Nghị định đã cụ thể hóa nhiều nội dung mới, đáng chú ý liên quan đến xác định trường hợp bất khả kháng trong thi hành án; xây dựng cơ sở dữ liệu thi hành án dân sự; ứng dụng môi trường số; quy trình yêu cầu thi hành án; thông báo thi hành án điện tử và các thủ tục tổ chức thi hành án.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể về tình trạng khẩn cấp, trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng làm ảnh hưởng đến việc yêu cầu thi hành án đúng thời hạn theo quy định của pháp luật.
Theo đó, các trường hợp như đương sự không nhận được bản án, quyết định không phải do lỗi của mình; đi công tác ở vùng biên giới, hải đảo; bị tai nạn, ốm nặng mất khả năng nhận thức; tổ chức đang trong quá trình hợp nhất, sáp nhập, chia tách hoặc chưa xác định được chủ thể kế thừa quyền yêu cầu thi hành án… đều được xem xét là trở ngại khách quan. Ngoài ra, các trường hợp thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh cũng được xác định là sự kiện bất khả kháng nếu không thuộc trường hợp công bố tình trạng khẩn cấp theo luật định.
Nghị định đồng thời quy định rõ các loại giấy tờ, tài liệu chứng minh cho từng trường hợp cụ thể, như xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã, hồ sơ bệnh án, giấy cử đi công tác, văn bản của cơ quan có thẩm quyền… Qua đó, tạo điều kiện để đương sự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi không thể yêu cầu thi hành án đúng hạn vì những lý do khách quan.
Một điểm mới nổi bật khác là việc thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Nghị định quy định xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự có khả năng kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, bảo đảm phục vụ hiệu quả công tác quản lý, chỉ đạo và tổ chức thi hành án.
Bộ Tư pháp được giao trách nhiệm xây dựng nền tảng số thi hành án dân sự phục vụ hoạt động thi hành án, theo dõi thi hành án hành chính và quản lý hoạt động của Thừa hành viên. Việc triển khai nền tảng số được thực hiện tập trung, thống nhất, bảo đảm kết nối dữ liệu, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định pháp luật.
Nghị định đã mở rộng mạnh mẽ việc thực hiện các thủ tục thi hành án trên môi trường số. Người dân có thể gửi yêu cầu thi hành án thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Tư pháp, ứng dụng VNeID hoặc các phương tiện điện tử khác theo quy định.
Thông báo thi hành án cũng được ưu tiên thực hiện trên môi trường số thông qua ứng dụng VNeID. Ngày hệ thống báo gửi thành công được xác định là ngày thông báo hợp lệ. Quy định này góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm chi phí hành chính và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động thi hành án dân sự.
Bên cạnh đó, Nghị định vẫn bảo đảm các phương thức thông báo truyền thống trong trường hợp không đủ điều kiện thực hiện điện tử, như thông báo trực tiếp, qua doanh nghiệp bưu chính hoặc niêm yết công khai.
Đối với thủ tục yêu cầu thi hành án, Nghị định quy định cụ thể các hình thức yêu cầu, nội dung đơn yêu cầu và trách nhiệm tiếp nhận của cơ quan thi hành án dân sự. Người yêu cầu phải cung cấp đầy đủ thông tin của các bên liên quan, nội dung yêu cầu thi hành, tài liệu kèm theo và thông tin về tài sản, điều kiện thi hành án nếu có.
Đặc biệt, cơ quan thi hành án dân sự không được từ chối yêu cầu thi hành án trong nhiều trường hợp liên quan đến giao quyền nuôi dưỡng trẻ em, quyền thăm nom, giao tài sản hoặc những nội dung đã từng bị trả lại yêu cầu trước đó theo quy định của pháp luật.
Nghị định cũng quy định rõ nguyên tắc ra quyết định thi hành án, lập hồ sơ thi hành án, thay đổi Chấp hành viên và thỏa thuận thi hành án giữa các đương sự. Trong đó, việc thỏa thuận thi hành án được khuyến khích nhưng phải bảo đảm không vi phạm điều cấm của luật, không ảnh hưởng đến quyền lợi của người thứ ba và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án hoặc nghĩa vụ tài chính.
Có thể thấy, Nghị định 152/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định cụ thể, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong công tác thi hành án dân sự. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tính minh bạch và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân sẽ tạo điều kiện để hoạt động thi hành án dân sự ngày càng hiệu quả, hiện đại và phục vụ tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.