Kể từ ngày 01/3/2026, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (Luật số 117/2025/QH15) chính thức đi vào hiệu lực, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh quốc gia. Được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, những điểm mới trong Luật tập trung vào việc định nghĩa lại các hình thức lưu trữ dữ liệu, thắt chặt các hành vi bị nghiêm cấm và đặc biệt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, từ đó tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, khả thi và hiệu quả trong tình hình mới.

Một trong những điểm mới đáng ghi nhận nhất của Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2025 là việc bổ sung các khái niệm mới nhằm chuẩn hóa quy trình xử lý dữ liệu số. Luật quy định rõ về "Mạng LAN độc lập" là mạng máy tính cục bộ được thiết lập trong trụ sở cơ quan, tổ chức, hoàn toàn không kết nối Internet nhằm mục đích soạn thảo, lưu giữ và truyền nhận bí mật nhà nước. Song hành với đó, khái niệm "Văn bản điện tử bí mật nhà nước" cũng lần đầu tiên được pháp điển hóa, xác định đây là dữ liệu số chứa bí mật nhà nước. Sự thay đổi này tại Điều 10 của Luật đã mở rộng hình thức chứa bí mật nhà nước bao gồm cả bản giấy và văn bản điện tử, cho phép người có thẩm quyền (bao gồm cả cấp phó của người đứng đầu) xác định độ mật thay vì quy định cứng nhắc như trước đây, giúp đảm bảo tính linh hoạt trong công tác điều hành tại các cơ quan, đơn vị.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2025 đã bổ sung những quy định rất quyết liệt để ngăn chặn tình trạng lạm dụng hoặc xâm phạm bí mật thông qua công nghệ. Cụ thể, tại Khoản 1 Điều 5, Luật nghiêm cấm hành vi xác định bí mật nhà nước đối với thông tin không thuộc danh mục, nhằm nâng cao trách nhiệm của người soạn thảo và loại bỏ những rào cản vô lý trong hoạt động chỉ đạo điều hành. Đặc biệt, đón đầu xu thế công nghệ, Khoản 10 Điều 5 nghiêm cấm sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc công nghệ mới để xâm phạm bí mật nhà nước. Đồng thời, Luật cũng sửa đổi Khoản 2 và Khoản 8 Điều 5 để mở rộng quyền soạn thảo trên mạng LAN độc lập và thắt chặt việc sử dụng các thiết bị chưa đảm bảo an ninh, nhằm phòng chống các loại mã độc và phần mềm gián điệp tinh vi.

Phạm vi bí mật nhà nước quy định tại Điều 7 cũng được điều chỉnh sâu sắc để phù hợp với mô hình bộ máy tinh gọn hiện nay. Luật tập trung bảo vệ các lĩnh vực trọng yếu như lập pháp, quốc phòng, an ninh và các thông tin y tế, lao động có tác động tiêu cực đến ổn định chính trị. Đáng chú ý, Luật đã bãi bỏ và đưa ra khỏi phạm vi bí mật nhà nước những thông tin mang tính công khai phục vụ phát triển xã hội như dân số, bình đẳng giới, di sản văn hóa và các thông tin về khiếu nại. Tuy nhiên, tại Điều 9, Luật lại bổ sung thông tin khoa học công nghệ đặc biệt quan trọng vào độ Tuyệt mật và thống nhất chủ thể lập danh mục bí mật nhà nước của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, giúp rút gọn từ 06 danh mục xuống còn 01 danh mục chung duy nhất.

Sự phân cấp, phân quyền trong Luật năm 2025 còn thể hiện rõ nét qua các quy định về sao chụp và cung cấp thông tin. Luật bổ sung thẩm quyền cho cấp xã và các cơ quan khu vực như Kho bạc, Hải quan, Tòa án nhân dân khu vực được phép sao chụp tài liệu mật đến độ Tối mật. Tại Điều 16, bên cạnh Thủ tướng Chính phủ, các chức danh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội nay cũng có thẩm quyền quyết định cung cấp bí mật độ Tuyệt mật cho đối tác nước ngoài. Đặc biệt, Điều 17 và 18 của Luật đã chuyển giao quyền quyết định thu hồi tài liệu sau các hội nghị, cuộc họp cho người chủ trì, thay vì quy định bắt buộc thu hồi máy móc như trước đây, từ đó đề cao tính chịu trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu và người chủ trì trong việc bảo vệ bí mật tại các sự kiện chính trị quan trọng.

Cuối cùng, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2025 vẫn giữ vững các mốc thời hạn bảo vệ là 30 năm với độ Tuyệt mật, 20 năm với độ Tối mật và 10 năm với độ Mật để đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của công dân. Tuy nhiên, Luật đã bổ sung thời hạn bảo vệ đối với các dự thảo văn bản và giao Chính phủ quy định việc gia hạn đối với văn bản điện tử. Theo Điều 24 và 25, trong khi Bộ Công an và Bộ Quốc phòng vẫn giữ vai trò quản lý Nhà nước trọng yếu, các ban, bộ, ngành địa phương nay có trách nhiệm tự quyết định các biện pháp bảo mật đối với mạng LAN và hệ thống công nghệ mới của mình. Việc bãi bỏ quy định bắt buộc xây dựng nội quy riêng tại từng đơn vị mà thay bằng việc tuân thủ quy chế của cấp trên đã giúp cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính nội bộ, đưa công tác bảo vệ bí mật nhà nước trở nên thực chất, hiện đại và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.