Thiết bị bay không người lái (tên tiếng Anh là Unmanned Aerial Vehicle) và thường được gọi tắt là “UAV”. Đây là loại thiết bị bay mà việc điều khiển, duy trì hoạt động của nó không cần có sự tham gia điều khiển trực tiếp của phi công, tổ lái trên thiết bị bay đó. Flycam hay drone là những điển hình của loại thiết bị này. Cùng với những tiện ích mang lại thì thiết bị UAV cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định, từ đó đặt ra những vấn đề pháp lý cần quan tâm khi sử dụng.

UAV - Sự tiện ích và những rủi ro tiềm ẩn

Những năm gần đây, sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ đã cho ra đời những thiết bị công nghệ thông minh để hỗ trợ cho con người trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong đó, ứng dụng của thiết bị UAV đóng vai trò quan trọng không chỉ trong lĩnh vực quân sự, an ninh quốc phòng mà còn góp phần phát triển các ngành nông, lâm ngư nghiệp, giao thông vận tải, du lịch….

Việc xuất hiện và ứng dụng UAV trong cuộc sống hiện nay đã trở nên phổ biến và mang lại nhiều ích lợi, như: ghi hình (flycam), khảo sát địa hình, phun thuốc nông nghiệp, phòng cháy, chữa cháy, giao hàng, giám sát an ninh và tìm kiếm cứu nạn… Nhờ sự nhỏ gọn, linh hoạt, UAV giúp tối ưu hóa thời gian, chi phí và giảm rủi ro nguy hiểm cho con người. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích mà UAV mang tới thì loại thiết bị này cũng tiềm ẩn không ít những nguy cơ gây mất an toàn đối với an ninh quốc gia (gián điệp, khủng bố); trật tự xã hội (quyền riêng tư cá nhân, gây thương tích); ảnh hưởng đến hành lang lưới điện hay an ninh ngành hàng không.

Từ đầu năm 2026 đến nay, đã xuất hiện không ít các vụ việc sử dụng thiết bị UAV gây gián đoạn hoạt động tại nhiều sân bay thuộc các tỉnh, thành trên cả nước như Đà Nẵng, Thanh Hóa… Mỗi khi phát hiện thiết bị bay không người lái tại các khu vực thuộc hành lang an toàn, để bảo đảm an ninh hàng không, các chuyến bay đều phải có sự điều chỉnh, gây chậm trễ về thời gian và tốn kém về kinh phí. Gần đây, ngày 15/3/2026, tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi (Hải Phòng), việc xuất hiện thiết bị bay không người lái gần đường băng đã khiến nhiều chuyến bay bị ảnh hưởng, theo đó có 6 chuyến bay đến và đi từ sân bay phải bay chuyển hướng xuống Nội Bài; một số chuyến bay khác phải tạm dừng chờ khởi hành. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Cảng hàng không quốc tế Cát Bi kích hoạt quy trình phối hợp bảo đảm an toàn khai thác, đồng thời thông báo cho các cơ quan chức năng để xác minh và truy tìm nguồn gốc vật thể bay. Lực lượng của Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Hải Phòng cùng Công an địa phương và các đơn vị liên quan đã tổ chức quan sát, khoanh vùng khu vực đường bay. Sau đó, lực lượng chức năng xác định vật thể bay là một chiếc diều do người dân thả tại thôn Tiến Lập, xã An Khánh (thuộc khu vực An Lão trước đây). Chiếc diều có kích thước khoảng 260 x 100 cm, gắn 14 bộ sáo tre và đèn nháy nhiều màu, bay ở độ cao khoảng 400 m với dây dài khoảng 900 m. Tang vật đã bị thu giữ, cơ quan chức năng tiến hành lập biên bản và xử lý hành vi vi phạm theo quy định.

Trang bị đầy đủ kiến thức khi sử dụng thiết bị UAV

Theo quy định của pháp luật hiện hành: Hành vi điều khiển thiết bị UAV xâm nhập hành lang an toàn bay tại các sân bay khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép đều là vi phạm quy định trong lĩnh vực hàng không dân dụng. Luật Hàng không dân dụng Việt Nam năm 2025 quy định: “Hoạt động bay phải tuân thủ vùng trời được phép, bảo đảm an toàn cho quá trình cất, hạ cánh và điều hành bay. Khu vực cảng hàng không, sân bay và vùng lân cận thuộc phạm vi kiểm soát chặt chẽ về hoạt động bay”.

Nghị định số 288/2025/NĐ-CP ngày 05/11/2025 của Chính phủ về quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác quy định: Tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị UAV phải đăng ký phương tiện trước khi khai thác. Việc đăng ký, cấp giấy chứng nhận chỉ được thực hiện khi phương tiện đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật do Bộ Quốc phòng ban hành và có tài liệu chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Đồng thời, điểm đ khoản 2 Điều 8 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội quy định: Người sử dụng tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay siêu nhẹ chưa được đăng ký, chưa được cấp phép bay; tổ chức hoạt động bay khi chưa có giấy phép; hoặc điều khiển bay không đúng thời gian, địa điểm, khu vực, tọa độ, giới hạn cho phép có thể bị phạt 2-3 triệu đồng.

Trường hợp thực hiện hoạt động bay khi chưa có phép bay do cơ quan có thẩm quyền cấp, cá nhân có thể bị phạt 20-30 triệu đồng. Mức phạt với tổ chức gấp hai lần mức phạt áp dụng cho cá nhân. Ngoài ra, nếu hành vi làm cản trở hoặc gây mất an toàn cho phương tiện bay khác, người vi phạm có thể bị phạt 30-40 triệu đồng và bị tước quyền sử dụng giấy phép bay từ 3 đến 6 tháng (khoản 11, 14 Điều 8). Trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng (như thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc xâm phạm khu vực trọng yếu về quốc phòng, an ninh, người vi phạm có thể bị xử lý về tội “Cản trở giao thông đường không” theo Điều 278 Bộ luật Hình sự hoặc các tội danh khác liên quan đến xâm phạm tính mạng, tài sản hay an ninh quốc gia. Như vậy, các hoạt động sử dụng thiết bị bay không người lái nếu xâm nhập hành lang an toàn bay đều bị xử lý nghiêm minh theo các quy định của pháp luật hành chính, thậm chí còn có khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Thời gian tới, các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần tăng cường công tác truyền thông để người dân nắm được những quy định của pháp luật về nội dung này. Đặc biệt, cần tập trung tuyên truyền cho người dân sinh sống tại các khu dân cư, khu vực chung quanh sân bay để người dân hiểu rõ đâu là vùng cấm, vùng hạn chế và hậu quả của hành vi vi phạm.

 Người dân cần được khuyến cáo không nên thả diều, flycam hoặc các vật thể bay khác gần khu vực sân bay, đặc biệt trong hành lang đường bay, vì điều đó có thể gây uy hiếp an toàn hàng không và ảnh hưởng đến hoạt động khai thác. Mỗi người cần nâng cao nhận thức, hiểu biết và ý thức cảnh giác trong việc sử dụng các thiết bị không người lái để không vi phạm pháp luật. Trường hợp khi phát hiện có các thiết bị UAV hoạt động tại các khu vực cấm bay hoặc có các biểu hiện đáng nghi, cần báo ngay với các cơ quan chức năng để có biện pháp xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan hàng không dân dụng, quân đội, công an và chính quyền địa phương để phát hiện nhanh, xử lý nhanh ngay từ hiện trường.  Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đầu tư các hệ thống phát hiện sớm UAV tại các cảng hàng không trọng điểm. Kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và công khai kết quả xử lý để nâng cao tính răn đe và giáo dục phòng ngừa chung nhằm đảm bảo trật tự, an toàn xã hội./.

Phạm Liên - Trường Chính trị Tô Hiệu