Cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội chăn nuôi lớn tại Việt Nam vừa kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước cần cắt giảm, bãi bỏ nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh vốn không còn phù hợp với thực tiễn. Những kiến nghị này tập trung vào việc tháo gỡ các quy định kiểm tra chuyên ngành chồng chéo, đơn giản hóa thủ tục khảo nghiệm sản phẩm.

Đánh giá về bức tranh cải cách thời gian qua, các đại diện ngành hàng đều ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực lớn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý cho các địa phương cùng tiến trình rà soát, cắt giảm các quy định lỗi thời đã mang lại những tín hiệu tích cực bước đầu, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính và tạo hành lang thông thoáng hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khi các chính sách này đi vào thực tế đời sống, quá trình thực thi tại cấp cơ sở đang bộc lộ những nút thắt lớn cần sớm được nhận diện và xử lý triệt để.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu thống nhất trong cách hiểu và tiêu chí xử lý hồ sơ giữa các địa phương, đặc biệt là đối với nhóm mặt hàng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp trớ trêu khi cùng một loại sản phẩm, một bộ hồ sơ giống nhau nhưng lại được giải quyết rất nhanh chóng tại địa phương này, trong khi ở địa phương khác lại bị cơ quan chức năng yêu cầu bổ sung hàng loạt giấy tờ, kéo dài thời gian xử lý một cách vô lý. Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ sự chênh lệch lớn về năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ, cũng như mức độ ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng đều giữa các tỉnh, thành.

Thêm vào đó, áp lực trách nhiệm pháp lý lên cấp cơ sở trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực chuyên môn sâu đã dẫn đến tâm lý e ngại, thận trọng của một bộ phận cán bộ thực thi. Để bảo đảm an toàn cho bản thân, nhiều công chức chọn giải pháp kéo dài thời gian thẩm định hoặc liên tục yêu cầu doanh nghiệp bổ sung các thủ tục phụ trợ không cần thiết. Điều này không chỉ làm tăng chi phí cơ hội, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp mà còn khiến nhiều đơn vị chăn nuôi, thú y bỏ lỡ các thời điểm vàng để xuất nhập khẩu hàng hóa hoặc mở rộng thị trường kinh doanh.

Trước những rào cản thực tế đó, Hiệp hội Gia cầm Việt Nam đã đưa ra những đề xuất mang tính cách mạng đối với hoạt động quản lý thức ăn chăn nuôi. Tổ chức này kiến nghị bãi bỏ hoàn toàn quy định kiểm tra chất lượng nguyên liệu đầu vào đối với các doanh nghiệp nhập khẩu để tự sản xuất thức ăn chăn nuôi. Cơ sở của đề xuất này dựa trên nguyên tắc doanh nghiệp đã phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất và toàn diện về chất lượng sản phẩm cuối cùng trước khi đưa ra thị trường, đồng thời luôn chịu sự giám sát, hậu kiểm thường xuyên của các cơ quan quản lý. Việc duy trì tiền kiểm đối với nguyên liệu đầu vào là một sự trùng lặp quy trình không cần thiết.

Đối với các thủ tục thuộc diện kiểm tra giảm, cộng đồng doanh nghiệp đề xuất cần phải áp dụng công nghệ số một cách triệt để thông qua việc triển khai hoàn toàn trên môi trường điện tử của cơ chế một cửa quốc gia, kiên quyết chấm dứt việc nộp hồ sơ giấy song song như cách làm hiện tại. Đồng thời, cơ quan quản lý cần xem xét bãi bỏ quy định áp đặt thời hạn sử dụng đối với nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, thay vào đó hãy giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp trong việc quản lý, bảo quản chất lượng sản phẩm của mình theo các tiêu chuẩn kỹ thuật đã công bố.

Ngoài ra, tình trạng trùng lặp, chồng chéo trong công tác đánh giá điều kiện sản xuất đối với các sản phẩm thức ăn bổ sung và sản phẩm xử lý môi trường cũng cần được xóa bỏ. Đối với hoạt động khảo nghiệm phụ gia chăn nuôi, các hiệp hội đề xuất cơ chế thừa nhận lẫn nhau bằng việc bãi bỏ hoặc đơn giản hóa tối đa thủ tục đối với các loại phụ gia phổ biến như enzyme hay probiotic nếu các sản phẩm này đã được Liên minh Châu Âu hoặc các thị trường có tiêu chuẩn kỹ thuật cao công nhận và cho phép lưu hành thương mại.

Đồng tình với định hướng tinh gọn thủ tục, Hội Chăn nuôi Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của tính thống nhất trong thực thi pháp luật giữa các địa phương. Việc đẩy mạnh phân cấp cho cấp cơ sở là chủ trương hoàn toàn đúng đắn, tuy nhiên các cơ quan trung ương cần có cơ chế kiểm tra, hướng dẫn đồng bộ, tránh tình trạng chuyển dịch những vướng mắc, khó khăn từ cấp Trung ương xuống cho địa phương, doanh nghiệp.

Một trong những đề xuất cụ thể của ngành chăn nuôi là bãi bỏ quy định đăng ký kiểm dịch trước đối với động vật và sản phẩm động vật. Theo phân tích chuyên môn, hoạt động kiểm dịch hoàn toàn có thể thực hiện trực tiếp và hiệu quả ngay tại các cửa khẩu theo đúng các quy định chuyên ngành, việc bắt buộc đăng ký trước chỉ làm phát sinh thêm một bước thủ tục giấy tờ trung gian. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cần khẩn trương rà soát và mạnh dạn bãi bỏ các loại giấy chứng nhận hành nghề không cần thiết đối với những người đã được đào tạo bài bản tại các trường đại học, cao đẳng như kỹ sư chăn nuôi hay bác sĩ thú y, tránh việc biến các chứng chỉ này thành một dạng giấy phép con cản trở thị trường lao động.

Đáng chú ý, vấn đề chỉ định phòng thí nghiệm cũng được kiến nghị thay đổi căn bản theo hướng xóa bỏ thế độc quyền. Quy định chỉ định phòng thí nghiệm của cơ quan nhà nước chỉ nên giới hạn và áp dụng nghiêm ngặt đối với các lĩnh vực có mức độ rủi ro cực kỳ cao liên quan đến an ninh dịch bệnh nguy hiểm. Đối với các lĩnh vực thông thường còn lại, Nhà nước nên mở rộng xã hội hóa, công nhận năng lực của tất cả các đơn vị, phòng thử nghiệm tư nhân đủ điều kiện quy chuẩn nhằm tăng tính cạnh tranh, đẩy nhanh tốc độ trả kết quả và tránh tình trạng ách tắc hàng hóa tại các cửa khẩu.

Tóm lại, giải pháp tốt nhất để khơi thông nguồn lực cho ngành chăn nuôi chính là việc chuyển dịch phương thức quản lý sang áp dụng đúng và triệt để nguyên tắc quản lý rủi ro. Các cơ quan quản lý nhà nước cần tập trung nguồn lực thanh tra, kiểm tra vào các yếu tố cốt lõi có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn dịch bệnh, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người, thay vì can thiệp quá sâu vào các tiêu chí chất lượng mang tính thương mại của sản phẩm vốn nên để thị trường và người tiêu dùng tự điều tiết. Đồng thời, cần thống nhất đầu mối quản lý môi trường để giảm chồng chéo, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động

                                                                                                                                                                 Văn Nhân