Ngày 5/8/2026, Quốc hội đã họp tại hội trường để nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nhằm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài tòa án, đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Dự thảo Luật được thiết kế phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong quá trình thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.

Bố cục dự thảo Luật gồm 5 Chương, 35 Điều, tập trung sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng làm rõ mối quan hệ giữa hòa giải ở cơ sở với việc xử lý vi phạm hành chính và xử lý hình sự, tăng cường tính linh hoạt trong quá trình thực hiện hòa giải và bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của các bên tham gia.

Bổ sung quyền hạn của hòa giải viên và đẩy mạnh hòa giải trực tuyến

Về quy định đối với hòa giải viên và tổ hòa giải, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức, hoạt động, tiêu chuẩn hòa giải viên, đồng thời sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố. Dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đã tổ chức bầu nhưng không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức bầu do xuất hiện sự kiện bất khả kháng, đồng thời bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và nâng cao chất lượng hoạt động. Liên quan đến người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, dự thảo Luật làm rõ phạm vi, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ nhằm phát huy vai trò của các vị già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm cùng đại diện các tổ chức chính trị - xã hội. Xuất phát từ bản chất của hoạt động hòa giải ở cơ sở là dựa trên sự tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư, việc hòa giải trực tiếp vẫn được ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin, dự thảo Luật đã bổ sung các quy định khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số như cho phép bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng Tổ hòa giải và thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Ý kiến thẩm tra và đề xuất các chính sách đặc thù trong công tác hòa giải cơ sở

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở như đề nghị của Chính phủ. Mặc dù vậy, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến và nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên, đồng thời chú trọng bảo vệ quyền lợi của các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người thuộc diện trợ giúp xã hội và người dân tộc thiểu số. Tán thành quy định về chính sách của Nhà nước tại Điều 5, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu quy định chính sách đặc thù đối với công tác hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Nhất trí với cơ chế chỉ định hòa giải viên và quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm, Ủy ban cũng đề nghị bổ sung chính sách thù lao tương xứng để thu hút các chuyên gia, luật sư, luật gia tham gia tư vấn, hỗ trợ hoặc trực tiếp hòa giải.

Ngoài ra, về trách nhiệm biên soạn tài liệu, Ủy ban đề xuất giao cho cơ quan quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở cấp Trung ương thực hiện nhằm bảo đảm tính thống nhất, tiết kiệm ngân sách và tránh lãng phí nguồn lực so với việc giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tự biên soạn.

 Ngọc Hưng