Ngày 07/1/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là một nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc đặt văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội; coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh, là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc mạnh mẽ, cạnh tranh không chỉ về kinh tế, công nghệ mà còn về giá trị và ảnh hưởng văn hóa, Nghị quyết 80 được xem là kim chỉ nam định hướng phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, gắn với mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập Nước.

Văn hóa – nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm quốc gia

Nghị quyết khẳng định: văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nơi hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh con người Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn với sự phát triển rực rỡ của văn hóa.

Trong gần 40 năm đổi mới, nhận thức về vai trò của văn hóa đã có bước tiến quan trọng. Thể chế, chính sách từng bước hoàn thiện; nguồn lực đầu tư được tăng cường; công nghiệp văn hóa bắt đầu hình thành; hội nhập quốc tế về văn hóa mở rộng, góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc gia.

Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế: nhận thức về vai trò văn hóa chưa toàn diện; thể chế hóa còn chậm; môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh; đạo đức xã hội có biểu hiện xuống cấp; đầu tư còn dàn trải; nguồn nhân lực văn hóa tồn tại nhiều bất cập; công nghiệp văn hóa phát triển chưa tương xứng tiềm năng; sự bùng nổ của nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo nhiều yếu tố ngoại lai phản cảm, xung đột giá trị.

Trong bối cảnh cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng văn hóa ngày càng gay gắt, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải định vị lại văn hóa Việt Nam trong trật tự thế giới mới, phát huy tối đa sức mạnh mềm quốc gia.

Mục tiêu đến năm 2030: Hoàn thiện nền tảng, tạo đột phá

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học và hiện đại.

Một loạt chỉ tiêu cụ thể, định lượng rõ ràng được đề ra:

Hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa quốc gia; 100% chính quyền địa phương 2 cấp có thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng; 90% thiết chế cơ sở hoạt động hiệu quả.

Hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, quốc gia đặc biệt vào năm 2026.

Bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.

Công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; hình thành 5–10 thương hiệu quốc gia về điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang…

Xây dựng 5 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội quốc tế; thành lập thêm 1–3 trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài; phấn đấu thêm 5 di sản được UNESCO công nhận, ghi danh.

Đặc biệt, Nghị quyết thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương, nhằm nâng cao thụ hưởng văn hóa và lan tỏa lối sống văn minh trong toàn xã hội.

Tầm nhìn 2045: Văn hóa trở thành trụ cột phát triển bền vững

Đến năm 2045, Việt Nam hướng tới xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn trở thành trụ cột kinh tế với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đóng góp khoảng 9% GDP.

Việt Nam phấn đấu nằm trong Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index); có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội tầm vóc quốc tế; thêm 8–10 di sản được UNESCO công nhận.

Tầm nhìn này không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là khát vọng định vị Việt Nam như một quốc gia giàu bản sắc, nhân văn, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Đột phá thể chế: Khơi thông nguồn lực cho văn hóa

Một trong những điểm nhấn của Nghị quyết là hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực. Nghị quyết yêu cầu xây dựng, sửa đổi các luật về nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa; bảo đảm đồng bộ với pháp luật về giáo dục, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tư nhân.

Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia và Bộ chỉ số thống kê đóng góp của công nghiệp văn hóa theo chuẩn quốc tế; phát triển Quỹ văn hóa - nghệ thuật theo mô hình công tư; ưu đãi vượt trội về đất đai, thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.

Các mô hình hợp tác công – tư như “đầu tư công – quản trị tư”, “đầu tư tư – sử dụng công” được khuyến khích nhằm đa dạng hóa nguồn lực, giảm phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.

Xây dựng con người Việt Nam toàn diện

Nghị quyết xác định xây dựng con người là trọng tâm của chiến lược phát triển văn hóa. Con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới cần phát triển toàn diện về đức – trí – thể – mỹ; có bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ, tự cường; đề cao đạo đức, trách nhiệm, sáng tạo.

Việc triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học), hệ giá trị quốc gia (hòa bình, độc lập, dân giàu, nước mạnh…), hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được đặt ra như một nhiệm vụ xuyên suốt.

Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của gia đình – nhà trường – xã hội; giáo dục đạo đức, lối sống ngay từ bậc mầm non; xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng; kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa.

Chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa: Động lực bứt phá

Nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ chuỗi khối (Blockchain), thực tế ảo… trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng sản phẩm văn hóa và quản lý văn hóa.

Hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, bản đồ số văn hóa, nền tảng phân phối nội dung số, công cụ bảo vệ bản quyền được xem là nền tảng cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Các lĩnh vực trọng điểm gồm: điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và nội dung số. Hình thành cụm, khu và tổ hợp sáng tạo; xây dựng sàn giao dịch sản phẩm văn hóa, kể cả tài sản số.

Cùng với đó là cấu trúc lại du lịch theo hướng thông minh, xanh, giảm phát thải; xây dựng thương hiệu điểm đến Việt Nam gắn với giá trị văn hóa.

Hội nhập quốc tế

Nghị quyết xác định hội nhập quốc tế về văn hóa là một trụ cột quan trọng để gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Văn hóa, nghệ thuật trở thành nội dung chính thức trong các chuyến thăm cấp cao; đẩy mạnh ký kết điều ước quốc tế về văn hóa; đưa nội dung văn hóa vào các hiệp định thương mại thế hệ mới.

Việt Nam sẽ thành lập thêm trung tâm văn hóa ở nước ngoài; triển khai tham tán, tùy viên văn hóa; phát huy vai trò cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong quảng bá hình ảnh đất nước.

Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam đa nền tảng, đa ngôn ngữ; hợp tác với nhà sáng tạo nội dung toàn cầu; hỗ trợ dịch thuật, xuất bản tác phẩm văn học - nghệ thuật Việt Nam ra nước ngoài; phát triển mạng lưới “đại sứ văn hóa”.

Tổ chức thực hiện: Đồng bộ, quyết liệt, có giám sát

Nghị quyết giao thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam; yêu cầu Đảng ủy Quốc hội rà soát, hoàn thiện pháp luật; Đảng ủy Chính phủ thể chế hóa chủ trương, ban hành cơ chế, bố trí nguồn lực; tổ chức Hội nghị toàn quốc quán triệt triển khai.

Các tỉnh ủy, thành ủy bảo đảm nguồn lực, tăng cường kiểm tra, giám sát; thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá theo bộ chỉ số gắn với từng mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Văn hóa đi trước mở đường

Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là một văn bản định hướng mà là lời hiệu triệu toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội cùng hành động vì một nền văn hóa phát triển toàn diện, hiện đại, đậm đà bản sắc.

Trong kỷ nguyên mới, khi cạnh tranh không chỉ là tài nguyên hay công nghệ mà là giá trị và niềm tin, văn hóa chính là nền tảng tạo nên bản lĩnh quốc gia. Với quyết tâm chính trị cao của Bộ Chính trị và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, Nghị quyết 80 được kỳ vọng sẽ khơi dậy khát vọng sáng tạo, củng cố sức mạnh mềm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 – một quốc gia không chỉ giàu mạnh về kinh tế mà còn giàu bản sắc, giàu nhân văn và giàu sức lan tỏa văn hóa trên trường quốc tế.