Quốc hội ban hành Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 đánh dấu bước tiến mới trong hoàn thiện pháp luật về hợp tác tư pháp quốc tế của Việt Nam. Đạo luật này không chỉ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn góp phần bảo đảm quyền con người, nâng cao hiệu quả thi hành án hình sự và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
Những điểm mới nổi bật của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 (sau đây gọi là Luật), cụ thể:
Thứ nhất, lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Việt Nam và nước ngoài. Theo Điều 1 của Luật, phạm vi điều chỉnh gồm nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Việt Nam với nước ngoài và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Việc ban hành đạo luật riêng đã góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thi hành án hình sự.
Thứ hai, Luật đã quy định rõ các nguyên tắc thực hiện chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Theo Điều 4 của Luật, hoạt động chuyển giao được thực hiện trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi; phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đối với trường hợp Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù thì việc chuyển giao được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế. Đặc biệt, Luật nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người đang chấp hành án phạt tù.
Thứ ba, Luật quy định cụ thể hơn về điều kiện chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài. Theo đó, Điều 32 quy định việc có thể được chuyển giao cho nước ngoài để tiếp tục chấp hành án phạt tù khi có đủ các điều kiện như: Người được chuyển giao là công dân của nước nhận hoặc là người được phép cư trú không thời hạn ở nước nhận hoặc được nước nhận đồng ý tiếp nhận; hành vi phạm tội mà người đó bị kết án tại Việt Nam cũng cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật nước nhận vào thời điểm lập yêu cầu chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù; vào thời điểm nhận được yêu cầu chuyển giao, thời hạn chưa chấp hành án phạt tù phải còn ít nhất là 01 năm, trong trường hợp đặc biệt, thời hạn này có thể ít hơn 01 năm; Bản án, quyết định đối với người đó đã có hiệu lực pháp luật, không còn thủ tục tố tụng nào đang chờ xử lý; Có sự đồng ý của người đang chấp hành án phạt tù; trường hợp người đang chấp hành án phạt tù là người chưa thành niên, người không có khả năng bày tỏ sự đồng ý với việc chuyển giao vì lý do tuổi tác, tình trạng sức khỏe và trạng thái tinh thần thì phải có sự đồng ý của người đại diện hợp phá; đã thực hiện xong trách nhiệm dân sự trong bản án, hình phạt bổ sung là phạt tiền, tịch thu tài sản và các trách nhiệm pháp lý khác theo quy định của pháp luật hoặc được nước nhận, cơ quan, tổ chức, cá nhân khác hỗ trợ thực hiện các trách nhiệm pháp lý này hoặc được nước nhận cam kết bảo đảm người đang chấp hành án phạt tù sẽ thực hiện các trách nhiệm pháp lý này sau khi được chuyển giao về nước nhận; có sự đồng ý của Việt Nam trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền của nước nhận lập yêu cầu chuyển giao hoặc sự đồng ý của nước nhận trong trường hợp Bộ Công an lập yêu cầu chuyển giao.
Các quy định này góp phần bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch và khả thi trong quá trình thực hiện chuyển giao.
Thứ tư, Luật cũng đã hoàn thiện trình tự, thủ tục và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, xem xét, quyết định và tổ chức thực hiện việc chuyển giao. Việc xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan không chỉ nâng cao hiệu quả giải quyết các yêu cầu chuyển giao mà còn góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật.
Có thể thấy, những quy định mới của Luật không chỉ hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn thể hiện rõ chính sách nhân đạo, bảo đảm quyền con người và phù hợp với xu hướng tăng cường hợp tác tư pháp quốc tế trong giai đoạn hiện nay.
Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 ra đời đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới. Những quy định mới của Luật không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù mà còn góp phần bảo đảm quyền con người, nâng cao hiệu quả thi hành án hình sự và tăng cường hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.
Việt Sơn