Thực trạng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn thành phố Hải Phòng
Trong thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trên địa bàn thành phố đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hội đồng phối hợp PBGDPL thành phố phát huy vai trò đầu mối tham mưu, chỉ đạo, điều phối, định hướng công tác PBGDPL. Việc tuyên truyền, PBGDPL được triển khai đồng bộ, linh hoạt về nội dung và hình thức, đặc biệt trong giai đoạn thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp tạo sự thống nhất trong nhận thức và tổ chức thực hiện. Nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo, chuyển đổi số đã được áp dụng vào thực tiễn triển khai công tác PBGDPL trên địa bàn thành phố như: Xây dựng “Phụ trương pháp luật thành phố Hải Phòng” phát hành kèm Báo Hải Phòng; Bản tin “Pháp luật thành phố Hải Phòng” phát hành cùng Chuyên đề An ninh Hải Phòng; tuyên truyền, PBGDPL trên Cổng/Trang thông tin điện tử của thành phố và các sở, ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương; Trang Fanpage của Hội đồng phối hợp PBGDPL, Vnied; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến; thông tin, phổ biến pháp luật trên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook…; tổ chức thực hiện các Chương trình phối hợp giữa các sở, ngành, đoàn thể, địa phương nhằm huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong công tác PBGDPL, đưa pháp luật đi vào cuộc sống một cách nhanh nhất, toàn diện và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công tác PBGDPL trong thời kỳ mới.
Đội ngũ báo cáo viên pháp luật thành phố và tuyên truyền viên pháp luật cơ sở đã chủ động, tích cực triển khai công tác PBGDPL với quy mô sâu rộng và hình thức đa dạng. Trong 05 năm (2021-2025), toàn thành phố đã thực hiện được 22.455 cuộc PBGDPL trực tiếp và trực tuyến, thu hút đông đảo người dân, doanh nghiệp tham dự; tổ chức thành công nhiều cuộc thi tìm hiểu pháp luật, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng; đồng thời biên soạn và phát hành 3.234.217 tài liệu PBGDPL các loại; các tổ hòa giải ở cơ sở đã tiếp nhận hàng nghìn vụ việc, trong đó chủ yếu về đất đai, hôn nhân gia đình, tỷ lệ hoà giải thành đạt 79%. Năm 2024, 96% cấp xã được đánh giá đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Nội dung tuyên truyền, PBGDPL ngày càng bám sát nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác PBGDPL vẫn còn một số hạn chế, cụ thể: Nội dung tuyên truyền còn nặng về truyền đạt văn bản pháp luật, chưa chú trọng giải quyết các vấn đề pháp lý mà người dân, doanh nghiệp quan tâm. Việc đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chủ yếu dựa trên số lượng hội nghị, số lượng người tham dự mà chưa đo lường được mức độ thay đổi nhận thức, hành vi và sự hài lòng của người dân. Chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật chưa đồng đều giữa các địa phương. Một số mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật còn mang tính phong trào, thiếu tính bền vững. Chưa huy động đầy đủ sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và cộng đồng trong xây dựng văn hóa pháp luật.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu phải đổi mới toàn diện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cả về tư duy, nội dung, phương thức và cơ chế đánh giá.
* Định hướng đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần thực hiện Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” tại thành phố Hải Phòng
Ngày 30/4/2026, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” tại thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo (gọi tắt là Đề án). Đề án là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành Tư pháp trong giai đoạn hiện nay. Đây không chỉ là một đề án chuyên ngành mà còn là giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Thông qua việc triển khai Đề án, thành phố hướng tới xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, an toàn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thành phố. Đồng thời, góp phần hình thành và lan tỏa văn hóa tuân thủ pháp luật, đưa việc “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” trở thành chuẩn mực ứng xử phổ biến trong xã hội hình thành giá trị đạo đức, văn hóa người Hải Phòng; bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân; giảm thiểu vi phạm pháp luật qua đó góp phần xây dựng một thành phố hòa bình, kỷ cương, văn minh, an toàn, người dân hạnh phúc, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Để đạt được các mục tiêu nêu trên, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Trong giai đoạn mới, công tác này không chỉ dừng lại ở việc phổ biến, giáo dục pháp luật mà phải chuyển mạnh sang nâng cao năng lực tiếp cận pháp luật, hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng của Tiêu chí 4 trong Bộ Tiêu chí thực hiện Đề án. Theo đó, cần định hướng đổi mới công tác PBGDPL dựa trên 06 yếu tố sau:
Thứ nhất: PBGDPL cần được xác định là công cụ quản trị xã hội, góp phần phòng ngừa vi phạm, nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền, thay vì chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền đơn thuần. Đổi mới tư duy từ “phổ biến pháp luật” sang “xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật”. Hiệu quả của công tác PBGDPL không còn được đo bằng số lượng hội nghị hay tài liệu phát hành mà phải được phản ánh qua những thay đổi thực chất như: giảm các hành vi vi phạm pháp luật; tăng khả năng tiếp cận pháp luật; hình thành thói quen ứng xử theo pháp luật trong đời sống xã hội…
Thứ hai: Đổi mới phương pháp đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL theo hướng lấy kết quả làm thước đo: tỷ lệ người dân được tiếp cận thông tin pháp luật theo nhu cầu; tỷ lệ người dân biết và sử dụng các dịch vụ pháp luật trực tuyến; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với việc cung cấp thông tin pháp luật; mức độ tương tác trên các nền tảng số về phổ biến pháp luật; mức độ chủ động tìm hiểu pháp luật của người dân…
Thứ ba: Đổi mới nội dung PBGDPL theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Nội dung tuyên truyền phải xuất phát từ những vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tiễn như: thủ tục hành chính; đất đai; nhà ở; đầu tư, kinh doanh; thuế; bảo hiểm; môi trường; chuyển đổi số; phòng chống lừa đảo trên không gian mạng; bảo vệ dữ liệu cá nhân… Mỗi nhóm đối tượng cần có chương trình PBGDPL riêng, phù hợp.
Thứ tư: Đổi mới phương thức PBGDPL theo hướng chuyển đổi số và truyền thông hiện đại. Xây dựng các tài liệu PBGDPL điện tử như các Media, video bản tin pháp luật ngắn trên nền tảng mạng xã hội; chuyên mục hỏi đáp pháp luật trực tuyến; ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ giải đáp những quy định pháp luật thông thường... Việc chuyển đổi số trong PBGDPL không chỉ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận mà còn tạo điều kiện để mọi người dân được tiếp cận pháp luật mọi lúc, mọi nơi.
Thứ năm: Đổi mới cơ chế phối hợp, huy động các lực lượng tham gia PBGDPL, tăng cường xã hội hóa trong công tác PBGDPL. Các cơ quan nhà nước là chủ thể tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể là lực lượng tuyên truyền sâu rộng; cơ quan báo chí là kênh lan tỏa thông tin pháp luật chính thống; doanh nghiệp là đối tác đồng hành trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; trường học là nơi hình thành ý thức pháp luật từ sớm; khu dân cư là môi trường rèn luyện và thực hành văn hóa pháp luật. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên ở cơ sở, luật sư, công chứng viên, trợ giúp viên pháp lý và những người có uy tín trong cộng đồng.
Thứ sáu: Phát huy vai trò của các mô hình điểm trong thực hiện Đề án “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật”. Chỉ khi công tác PBGDPL thực sự tạo ra sự chuyển biến về nhận thức, niềm tin và hành vi tuân thủ pháp luật của mỗi cán bộ, đảng viên, người dân và doanh nghiệp thì mục tiêu xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật mới có thể trở thành hiện thực và phát triển bền vững.
Đổi mới công tác PBGDPL không chỉ là yêu cầu của công tác tư pháp mà còn là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị địa phương. Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp, tin tưởng rằng công tác PBGDPL sẽ góp phần quan trọng thực hiện thành công Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật”, xây dựng Hải Phòng trở thành địa phương đi đầu cả nước về quản trị bằng pháp luật, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và phát triển bền vững; hiện thực hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị như Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về "đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới" và Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Hà Chi