Từ ngày 01/3/2026, Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy pháp lý về xử lý doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Không còn chỉ tập trung vào “kết thúc vòng đời” doanh nghiệp, luật mới đặt trọng tâm vào phục hồi, tạo cơ hội tái sinh trước khi đi đến quyết định phá sản. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm lành mạnh hóa môi trường kinh doanh, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Đặt “phục hồi” lên trước “phá sản”

Ngay từ tên gọi, Luật đã thể hiện rõ định hướng mới khi chuyển từ “Luật Phá sản” sang “Luật Phục hồi, phá sản”. Sự thay đổi này không đơn thuần mang tính kỹ thuật mà phản ánh một cách tiếp cận khác: ưu tiên cứu doanh nghiệp trước khi buộc phải loại bỏ.

Theo đó, Luật thiết kế hai thủ tục độc lập là phục hồi và phá sản, trong đó thủ tục phục hồi được khuyến khích áp dụng sớm, ngay từ khi doanh nghiệp có nguy cơ mất khả năng thanh toán. Điều này giúp doanh nghiệp, hợp tác xã có cơ hội tái cấu trúc, duy trì sản xuất, bảo vệ việc làm và tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế.

Hỗ trợ toàn diện để vực dậy doanh nghiệp

Một điểm mới đáng chú ý là việc xác lập chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình phục hồi. Các biện pháp hỗ trợ được thiết kế tương đối toàn diện, từ thuế, phí, tín dụng, lãi suất đến đất đai, công nghệ và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Luật cho phép áp dụng các cơ chế như khoanh nợ thuế, tạm dừng thanh toán một số khoản nợ, tạm dừng đóng quỹ hưu trí… Đây là những “khoảng lặng” cần thiết để doanh nghiệp có thời gian tái cơ cấu, khôi phục dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Việc thiết kế các chính sách này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ riêng lẻ mà còn góp phần tạo dựng một hệ sinh thái pháp lý thân thiện, khuyến khích doanh nghiệp chủ động lựa chọn con đường phục hồi thay vì chờ đến khi “không còn lối thoát”.

Gỡ nút thắt chi phí phá sản

Một trong những vướng mắc lớn của thực tiễn thời gian qua là nhiều vụ việc phá sản không thể triển khai do thiếu kinh phí tạm ứng. Luật mới đã tháo gỡ điểm nghẽn này khi quy định ngân sách nhà nước tạm ứng chi phí phá sản trong một số trường hợp, như khi người lao động, công đoàn, cơ quan thuế hoặc bảo hiểm xã hội nộp đơn, hoặc khi doanh nghiệp không còn tài sản.

Quy định này giúp bảo đảm quá trình giải quyết phá sản không bị “đóng băng”, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động và các chủ nợ.

Khuyến khích thương lượng, giảm đối đầu

Luật cũng mở rộng không gian cho các bên tự thỏa thuận thông qua cơ chế thương lượng, hòa giải. Doanh nghiệp, chủ nợ và các bên liên quan được khuyến khích tìm tiếng nói chung trong việc xây dựng phương án phục hồi hoặc giải quyết tranh chấp. Vai trò của Quản tài viên và Thẩm phán trong hòa giải cũng được đề cao, góp phần giảm thiểu xung đột, rút ngắn thời gian xử lý và tiết kiệm chi phí. Đây là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, hướng tới giải quyết tranh chấp theo hướng hợp tác thay vì đối đầu.

Số hóa thủ tục, minh bạch thông tin

Một điểm đột phá khác là việc đưa các thủ tục phục hồi, phá sản lên môi trường điện tử. Từ nộp đơn, gửi tài liệu, thông báo đến tổ chức phiên họp đều có thể thực hiện trực tuyến. Cùng với đó, thông tin về vụ việc được công khai trên Cổng thông tin điện tử quốc gia, góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí và tạo thuận lợi cho các bên tham gia. Đây là bước tiến quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Mở rộng quyền nộp đơn phá sản

Luật đã bổ sung cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội là những chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu phá sản. Quy định này nhằm xử lý tình trạng nhiều doanh nghiệp nợ thuế, nợ bảo hiểm kéo dài nhưng không có người đứng ra yêu cầu phá sản, dẫn đến tồn tại “trên giấy” nhưng không hoạt động thực tế.

Việc mở rộng chủ thể nộp đơn giúp “làm sạch” thị trường, giảm gánh nặng quản lý và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn.

Thủ tục rút gọn: Giải quyết nhanh, hiệu quả

Đối với doanh nghiệp nhỏ, ít chủ nợ hoặc số nợ không lớn, Luật bổ sung thủ tục phục hồi, phá sản rút gọn với thời gian xử lý bằng một nửa so với thủ tục thông thường. Điều này giúp tiết kiệm chi phí, giảm áp lực cho hệ thống tòa án và nâng cao hiệu quả giải quyết.

Đồng thời, cơ chế chuyển đổi linh hoạt giữa thủ tục rút gọn và thông thường cũng được thiết lập, bảo đảm phù hợp với diễn biến thực tế của từng vụ việc.

Linh hoạt trong xử lý tài sản

Luật mới cho phép nhiều phương thức xử lý tài sản linh hoạt hơn, như chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần doanh nghiệp, chuyển nhượng mảng kinh doanh, hoặc bán tài sản trong trường hợp chi phí bảo quản vượt giá trị tài sản.

Đáng chú ý, quy định cho phép loại bỏ những tài sản không còn giá trị ra khỏi khối tài sản phá sản giúp giảm chi phí, tránh kéo dài thời gian xử lý. Vai trò của Quản tài viên cũng được tăng cường, đặc biệt trong tổ chức thi hành quyết định phá sản.

Mở rộng yếu tố quốc tế, tiệm cận thông lệ quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, Luật đã bổ sung các quy định về xử lý vụ việc phá sản có yếu tố nước ngoài, bao gồm cơ chế công nhận và thi hành quyết định của tòa án nước ngoài, cũng như hợp tác giữa các cơ quan có thẩm quyền. Điều này góp phần nâng cao tính tương thích của pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư và kinh doanh xuyên biên giới.

Có thể thấy, Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 không chỉ là sự sửa đổi kỹ thuật mà còn là bước chuyển mạnh mẽ về tư duy quản lý kinh tế. Việc ưu tiên phục hồi, đồng thời xử lý dứt khoát các doanh nghiệp không còn khả năng tồn tại sẽ góp phần tạo lập một môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần những động lực mới để tăng trưởng, một khung pháp lý hiện đại, linh hoạt như Luật Phục hồi, phá sản được kỳ vọng sẽ trở thành “bộ lọc” hiệu quả, vừa giữ lại những doanh nghiệp có khả năng hồi sinh, vừa loại bỏ kịp thời những thực thể không còn sức sống.