Ở thôn An Phú có hai chị em gái là bà Nguyễn Thị Lan và bà Nguyễn Thị Hồng. Chồng bà Lan mất sớm, một mình bà tần tảo nuôi con trai là anh Nguyễn Văn Minh trưởng thành. Hoàn cảnh khó khăn nhưng nhờ có em gái thường xuyên sang phụ giúp việc đồng áng, chăm sóc mẹ con bà nên tình cảm hai chị em luôn gắn bó, khăng khít.
Năm ấy, vào ngày giỗ của chồng, bà Lan mời họ hàng và bà con lối xóm đến thắp hương. Trong lúc mọi người đang trò chuyện sau bữa cơm, nhìn về mảnh đất phía sau vườn, bà Lan cười nói với em gái: “Sau này chị sẽ để cho em mảnh đất sau vườn khoảng 100 m² để dựng căn nhà nhỏ mà ở. Chỉ mong em giữ lại làm chỗ đi về, đừng bán cho ai”.
Mọi người nghe vậy chỉ nghĩ đó là lời tâm sự của hai chị em nên không ai nghĩ đó là việc định đoạt tài sản nên cũng không ai lưu tâm.
Không ngờ chỉ hơn ba tháng sau, căn bệnh ung thư của bà Lan trở nặng và bà qua đời. Sau khi lo hậu sự xong, bà Hồng gặp cháu Minh và nhắc lại lời hứa của chị gái, đề nghị được nhận 100 m² đất phía sau vườn. Bà cho rằng đó là mong muốn của chị gái trước khi qua đời nên cần được thực hiện.
Anh Minh nhẹ nhàng đáp: “Dì là người thân của gia đình, con luôn kính trọng dì. Nhưng mẹ con chưa từng lập di chúc. Điều mẹ nói hôm giỗ chỉ là lời tâm sự với người thân nên con không thể tự ý chia đất được”.
Do mỗi người có cách hiểu khác nhau về quy định của pháp luật nên mâu thuẫn giữa hai dì cháu ngày càng căng thẳng. Người trong họ nhiều lần khuyên giải nhưng mỗi người lại hiểu pháp luật theo một cách khác.
Cuối cùng, vụ việc được đưa đến tổ hòa giải ở cơ sở.
Sau khi lắng nghe ý kiến của các bên, chị Hằng - hòa giải viên cơ sở giải thích như sau: “Căn cứ theo Điều 629 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:
1. Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.
2. Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ”.
Đồng thời, khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng”.
Đối chiếu với trường hợp của bà Lan, thời điểm bà nói về việc cho em gái mảnh đất là trong ngày giỗ chồng, sức khỏe của bà vẫn ổn định, không thuộc trường hợp được lập di chúc miệng theo quy định của pháp luật. Hơn nữa, lời nói của bà, không được ghi nhận theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định đối với di chúc miệng, không có người làm chứng. Vì vậy, lời nói đó không được coi là di chúc miệng hợp pháp và không thể làm căn cứ để chia di sản thừa kế.
Sau khi nghe chị Hằng - hòa giải viên phân tích cặn kẽ, bà Hồng trầm ngâm hồi lâu. Bà hiểu rằng chị gái mình thực sự có mong muốn giúp em có nơi ở, nhưng để mong muốn đó được thực hiện thì phải được thể hiện theo đúng quy định của pháp luật. Bà quay sang nói với cháu Minh:
- Dì không muốn vì chuyện này mà tình cảm gia đình sứt mẻ. Dì tôn trọng quy định của pháp luật và cũng tôn trọng quyết định của cháu.
Anh Minh xúc động nắm lấy tay dì:
- Dì yên tâm, dù pháp luật không công nhận lời hứa đó là di chúc, mẹ con lúc còn sống luôn dặn phải yêu thương, đùm bọc người thân. Con sẽ luôn coi dì như mẹ của mình và sẵn sàng giúp đỡ khi dì cần.
Không khí căng thẳng dần được xóa bỏ. Mỗi người đều nhận ra rằng, điều quý giá nhất mà bà Lan để lại không phải là mảnh đất, mà là tình cảm gia đình. Qua câu chuyện này, mọi người trong thôn hiểu thêm một bài học: khi muốn định đoạt tài sản sau khi qua đời, mỗi người nên lập di chúc bằng văn bản theo đúng quy định của pháp để bảo đảm ý chí của mình được thực hiện, đồng thời phòng ngừa tranh chấp và giữ gìn tình cảm gia đình.
Thanh Hương