Trên bình diện thế giới, các quốc gia thành công đều xác định pháp luật là nền tảng, là “trục xoay” của tiến trình hiện đại hóa. Trong dòng chảy lịch sử phát triển của các quốc gia, dân tộc, mỗi bước “chuyển mình” vươn lên đều gắn liền với những đột phá về thể chế, chính sách và pháp luật. Có thể kể đến Hàn Quốc từ một quốc gia nghèo khó sau chiến tranh, nhờ cải cách thể chế và pháp luật mạnh mẽ, đã vươn lên trở thành nền kinh tế phát triển hàng đầu châu Á. Singapore, một quốc đảo nhỏ bé, nhờ xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả và một nền hành chính liêm chính, đã thu hút hàng loạt nhà đầu tư toàn cầu, trở thành trung tâm tài chính - thương mại của khu vực. Trung Quốc, với chiến lược “pháp trị xã hội chủ nghĩa”, đã không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, kinh doanh, khoa học - công nghệ, để thích ứng với vị thế nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới…

Đối với Việt Nam, sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực: kinh tế tăng trưởng nhanh, đời sống Nhân dân không ngừng cải thiện, uy tín quốc tế được nâng cao. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật ở nước ta vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định: Đó là sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định trong hệ thống pháp luật; tính ổn định của pháp luật chưa cao; năng lực tổ chức thực thi pháp luật còn hạn chế và những bất cập trong việc triển khai chính sách... Điều này đã làm giảm niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào bộ máy quản lý nhà nước, là yếu tố ảnh hưởng sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn, nhưng cũng đối diện không ít thách thức phức tạp, khó lường của toàn cầu hóa, của chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết số 66-NQ/TW thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng trong việc nâng cao chất lượng công tác xây dựng, thi hành pháp luật. Việc đổi mới công tác xây dựng pháp luật không dừng lại ở những yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp, mà quan trọng hơn, pháp luật được “nâng tầm” trở thành động lực phát triển, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời xây dựng một xã hội văn minh, hiện đại, “thượng tôn pháp luật”. Như vậy, có thể khẳng định, Nghị quyết số 66-NQ/TW đã đặt pháp luật vào vị trí “đột phá của đột phá” là yêu cầu cần thiết và cấp bách trong bối cảnh mới hiện nay.

Hệ thống chính sách đột phá và ý nghĩa đối với sự phát triển của thành phố Hải Phòng

Ngày 24/01/2019, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó đề ra nhiều mục tiêu cụ thể nhằm hướng tới xây dựng và phát triển Hải Phòng trở thành thành phố đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; động lực phát triển của vùng Bắc Bộ và của cả nước.

Nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 45-NQ/TW, ngày 13/11/2021, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 35/2021/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng. Việc ban hành Nghị quyết số 35/2021/QH15 đã tạo căn cứ pháp lý để chủ trương, chính sách của Đảng đi vào cuộc sống, mở ra cơ hội mới, động lực quan trọng cho sự phát triển của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới. Các cơ chế, chính sách đặc thù được thông qua đã tạo tiền đề quan trọng để thành phố Hải Phòng phát triển kinh tế bứt phá, từ đó trở thành động lực tăng trưởng của cả nước, lan tỏa vùng miền.

Với mục tiêu “tăng trưởng kinh tế luôn đi đôi với thúc đẩy tiến bộ xã hội”, “không để ai bị bỏ lại phía sau” và đặc biệt là quan điểm mang tính “đột phá”: “Đầu tư cho an sinh, phúc lợi xã hội đi trước so với tốc độ phát triển kinh tế”, thành phố Hải Phòng đã nhanh chóng nghiên cứu, xây dựng, ban hành các văn bản cụ thể hóa chỉ đạo của Trung ương và phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội. Một số cơ chế, chính sách thời gian qua được ban hành và áp dụng tại Hải Phòng có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của thành phố có thể kể tới, như: Nghị quyết số 32/2018/NQ-HĐND ngày 10/12/2018 về cơ chế, chính sách hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở đối với hộ gia đình người có công với cách mạng có khó khăn về nhà ở trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Nghị quyết số 52/2019/NQ-HĐND ngày 09/12/2019 về cơ chế, chính sách hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở đối với hộ nghèo trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2020-2025, Nghị quyết số 08/2022/NQ-HĐND ngày 20/7/2022 sửa đổi, bổ sung một số nội dung của 02 Nghị quyết nêu trên bảo đảm thuận lợi, khắc phục những bất cập phát sinh, phù hợp thực tiễn của địa phương trong từng giai đoạn;

Xác định được vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục và đào tạo, tạo nền tảng cơ bản để đào tạo xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thành phố đã ban hành Nghị quyết số 06/2018/NQ-HĐND quy định cơ chế, chính sách trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi; tuyển chọn, sử dụng, đãi ngộ đội ngũ giáo viên giỏi trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia, quốc tế thành phố Hải Phòng.

Nghị quyết số 54/2019/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ học phí cho học sinh từ mầm non đến THPT trên địa bàn. Đây là quyết sách mang tính đột phá, thể hiện rõ cam kết của thành phố trong đầu tư cho giáo dục. Chính sách này bắt đầu áp dụng từ năm học 2020 - 2021 với học sinh mầm non đến THCS và được mở rộng lên bậc THPT từ năm học 2021 - 2022. Đặc biệt, không chỉ học sinh công lập, mà học sinh ngoài công lập (trong chỉ tiêu tuyển sinh) cũng được hưởng chính sách hỗ trợ học phí - thể hiện tính nhân văn và công bằng rõ nét. Từ năm học 2020 - 2021 đến nay, mỗi năm thành phố đã chi hơn 300 tỷ đồng từ ngân sách để hỗ trợ học phí cho học sinh từ mầm non đến THPT. Chính từ những quyết sách này giúp Hải Phòng tiếp tục nằm trong tốp đầu cả nước về thành tích học sinh giỏi và khẳng định vị thế vững chắc của thành phố trên “bản đồ giáo dục” Việt Nam. Từ mô hình chính sách của Hải Phòng, Chính phủ quyết định triển khai miễn học phí toàn quốc cho học sinh công lập từ bậc mầm non đến THPT bắt đầu từ tháng 9 năm 2025 sắp tới.

Ngoài những văn bản nêu trên, thành phố còn ban hành nhiều văn bản có tác động sâu sắc tới việc bảo đảm an sinh xã hội của thành phố, trong đó có: Nghị quyết số 04/2022/NQ-HĐND quy định một số chính sách đặc thù hỗ trợ người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo giai đoạn 2022-2025 trên địa bàn thành phố Hải Phòng; Nghị quyết số 22/2024/NQ-HĐND ngày 06/12/2024 quy định một số chính sách hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn thành phố Hải Phòng, giai đoạn 2025-2030… Những văn bản trên được ban hành đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng bộ và chính quyền đối với Nhân dân thành phố, qua đó có tác động tích cực, tạo sức lan tỏa rộng, là sự tiếp nối và khẳng định sự quan tâm sâu sắc, ưu tiên chăm lo đời sống của Nhân dân, góp phần đảm bảo an sinh, tiến bộ và công bằng xã hội trên địa bàn thành phố.

Chính nhờ những cơ chế, chính sách đặc thù đã giúp thành phố Hải Phòng trở thành địa phương duy nhất tăng trưởng hai con số liên tục trong suốt một thập kỷ; văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế có nhiều chuyển biến tích cực; thu ngân sách nhà nước xếp thứ 3, thu hút vốn FDI xếp thứ 2 toàn quốc. Đặc biệt, vừa qua, lần đầu tiên, thành phố Hải Phòng đứng đầu cả nước cả 3 chỉ số, bao gồm: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI); Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS).

Chính sách đột phá, kiến tạo con người phát triển toàn diện của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay

Trong bài phát biểu tại Hội nghị triển khai thực hiện Nghị quyết của Thành ủy, Hội đồng nhân dân thành phố về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh thành phố năm 2025, đồng chí Lê Tiến Châu - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng - chỉ rõ: Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế của thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030 từ 15,65% trở lên, thành phố cần tập trung cao độ cho nhiệm vụ xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, mang tính đột phá để tạo động lực phát triển; tập trung thực hiện có sản phẩm cụ thể chủ đề công tác năm về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh… Đặc biệt, tập trung cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, gắn với tinh giản biên chế, vì sự phát triển chung của thành phố. Theo đó, trước hết, tập trung cao độ cho nhiệm vụ xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, mang tính đột phá tạo động lực phát triển cho thành phố. Điều đó cho thấy thành phố đã đề cao nhiệm vụ xây dựng hệ thống chính sách đột phá; xác định thể chế là khâu “đột phá của đột phá”, kiến tạo phát triển con người toàn diện của thành phố Hải Phòng trong bối cảnh hiện nay.

Ngày 27/6/2025, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 226/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng với 447/449 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ rất cao (99,55%). Nghị quyết gồm 12 điều quy định nhiều nội dung quan trọng nhằm tạo điều kiện thuận lợi để Hải Phòng phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, bứt phá mạnh mẽ hơn trong phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025 với một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố về quản lý đầu tư; quản lý tài chính, ngân sách nhà nước; quản lý quy hoạch, đô thị, tài nguyên và môi trường; quản lý khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo… Đặc biệt, Nghị quyết số 226/2025/QH15 cho phép thành lập Khu thương mại tự do (TMTD) thành phố. Theo đó, UBND thành phố là cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới Khu TMTD gắn với Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải và Khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng. Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng là cơ quan trực thuộc UBND thành phố thực hiện quản lý nhà nước trực tiếp đối với Khu TMTD; quản lý và tổ chức thực hiện chức năng cung ứng dịch vụ hành chính công và dịch vụ hỗ trợ khác có liên quan đến hoạt động đầu tư và sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp trong Khu TMTD.

Nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trong Khu TMTD không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế. Trường hợp thực hiện dự án đầu tư, Nhà đầu tư hoặc tổ chức kinh tế thực hiện thủ tục đăng ký đầu tư theo quy định.

Hải Phòng được thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm từ ngân sách để đầu tư vốn vào các doanh nghiệp công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo. Cán bộ, công chức sử dụng vốn từ Quỹ này được miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp có thiệt hại do rủi ro khách quan, đã thực hiện đầy đủ quy trình và không tư lợi.

Nghị quyết cũng quy định giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, nhà quản lý, người lao động có trình độ cao có thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh do thực hiện công việc tại Khu TMTD Hải Phòng

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đồng ý miễn thị thực và cấp thẻ tạm trú 10 năm cho người nước ngoài là chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và thành viên gia đình (vợ, chồng, con dưới 18 tuổi) làm việc tại doanh nghiệp có trụ sở chính trong Khu TMTD Hải Phòng…

Có thể nói, việc ban hành những chính sách mang tính đột phá nêu trên là cần thiết, qua đó tạo “thế” và “lực” cho Hải Phòng khẳng định được vị thế và phù hợp với mục tiêu Bộ Chính trị đã đặt ra trong Nghị quyết số 45-NQ/TW. Với lịch sử hình thành phát triển và những nét đặc trưng của văn hoá địa phương; với những phẩm chất cao đẹp “Đoàn kết - Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo”, việc xây dựng hệ thống chính sách đột phá có ý nghĩa kiến tạo phát triển con người thành phố Hải Phòng trong bối cảnh mới để xứng danh “thành phố anh hùng”.

Phạm Liên - Trường Chính trị Tô Hiệu