Trong cuộc sống, chuyện vay mượn, nợ nần vốn không hiếm gặp. Thế nhưng, chỉ vì nóng giận, lựa chọn cách giải quyết sai lầm và coi thường pháp luật, một nhóm người đã biến mâu thuẫn dân sự thành vụ án hình sự nghiêm trọng, để rồi phải trả giá cho những hành vi của mình. Buổi sáng cuối tháng 10 năm 2019, quán cà phê “Na Na” ở thành phố Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) vẫn đông khách như thường lệ. Không ai trong quán lúc ấy biết rằng, cuộc gặp giữa những người từng là đối tác làm ăn sẽ nhanh chóng biến thành một màn cưỡng ép, bắt giữ và cướp tài sản. Bùi Thị T từng có thời gian làm ăn trong lĩnh vực mua bán đất đai cùng Nguyễn Hồng. Quá trình hợp tác phát sinh nợ nần, tranh cãi kéo dài khiến mối quan hệ giữa hai bên ngày càng căng thẳng. Nhiều lần đòi tiền không được, thậm chí bị Hồng chặn liên lạc điện thoại, T càng thêm bức xúc và quyết định nhờ Nguyễn Văn K đứng ra “đòi nợ giúp”. K đồng ý ngay và còn rủ thêm Phạm Văn L cùng tham gia.

Để dụ Hồng xuất hiện, K giả vờ gọi điện nhờ làm giấy tờ đất. Tin tưởng người quen, Hồng đồng ý đến gặp tại quán “Na Na”. Sáng hôm đó, T thuê chiếc xe ô tô KIA màu trắng, biển kiểm soát 60A-242.93 của Mai Thị H chở cả nhóm đến điểm hẹn. Trên xe ngoài T còn có H và chồng H là người trực tiếp cầm lái. Ban đầu, cuộc nói chuyện chỉ xoay quanh chuyện tiền bạc. T đưa cho Hồng xem tờ giấy vay nợ, yêu cầu phải trả tiền. Tuy nhiên, khi đọc nội dung giấy nợ, Hồng cho rằng mình nợ người khác chứ không nợ T nên không chấp nhận. Trong lúc mọi người còn đang lời qua tiếng lại, Hồng cầm tờ giấy đi vào nhà vệ sinh rồi xé bỏ. Hành động ấy như đổ thêm dầu vào lửa. T tức giận yêu cầu Hồng phải viết lại giấy nợ mới. H nhiều lần ra xe lấy giấy trắng cho Hồng viết, nhưng Hồng liên tục từ chối hoặc cố tình viết sai nội dung. Không giữ được bình tĩnh, K bất ngờ đấm mạnh vào mặt Hồng ngay giữa quán cà phê. Không dừng lại ở đó, K và L tiếp tục kéo ép Hồng lên xe ô tô rồi chở đi nơi khác. Trên xe, Hồng bị kẹp giữa K và L, liên tục bị ép phải viết giấy nhận nợ theo yêu cầu của T.

Khi xe đi đến khu vực đông người ở ngã tư Vũng Tàu, Hồng la lớn cầu cứu. Ngay lập tức, L dùng tay đấm mạnh vào bụng khiến Hồng sợ hãi, không dám kêu cứu thêm. Chiếc xe tiếp tục chạy vào một lô cao su vắng thuộc huyện Long Thành. Tại đây, T, K và L tiếp tục ép Hồng viết giấy vay nợ 60 triệu đồng. Khi thấy một chiếc xe bồn đi ngang, Hồng bỏ chạy để cầu cứu nhưng bị K cầm đoạn gỗ cao su đuổi theo đánh vào người rồi đe dọa. Trong nỗi sợ hãi tột độ, Hồng buộc phải viết giấy nhận nợ theo yêu cầu. Không chỉ vậy, T còn bắt Hồng điểm chỉ bằng son môi đỏ để xác nhận vào giấy vay nợ và lục ví lấy luôn số tiền 1,4 triệu đồng Hồng mang theo trong người.

Ngay sau khi được thả, Hồng đã đến cơ quan công an trình báo toàn bộ sự việc. Quá trình điều tra, truy tố, xét xử làm rõ: dù có nguồn gốc từ tranh chấp tiền bạc, hành vi của các bị cáo không còn là “đòi nợ” thông thường. Việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc khiến người bị hại lâm vào tình trạng không thể chống cự được để buộc viết giấy nhận nợ 60 triệu đồng và lấy 1,4 triệu đồng trong ví đã cấu thành tội “Cướp tài sản” theo Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Các bị cáo bị xét xử theo khoản 2 Điều này, với các tình tiết định khung “sử dụng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác” (điểm d, do dùng đoạn gỗ cao su đánh người bị hại) và “chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng” (điểm đ). Khung hình phạt tương ứng là phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.

Bên cạnh đó, việc kéo ép Hồng lên xe, chở đi nơi khác và khống chế không cho kêu cứu là hành vi xâm phạm quyền tự do thân thể của công dân, cấu thành tội “Bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật” theo khoản 1 Điều 157 Bộ luật Hình sự. Pháp luật không cho phép bất kỳ cá nhân nào tự ý bắt, giữ người khác, kể cả với lý do người đó đang nợ tiền mình. Ngày 06/12/2021, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai tuyên phạt Bùi Thị T tổng hợp hình phạt 05 năm 08 tháng tù; Nguyễn Văn K 06 năm 02 tháng tù; Phạm Văn L bị tổng hợp với hình phạt của một bản án khác về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy”, buộc chấp hành 07 năm 08 tháng tù.

Điều khiến nhiều người chú ý nhất lại nằm ở số phận chiếc xe ô tô KIA màu trắng, phương tiện được dùng để chở người bị hại đi khống chế và thực hiện hành vi phạm tội. Bị cáo Mai Thị H kháng cáo đề nghị trả lại xe, cho rằng xe vẫn đứng tên người khác, chưa sang tên cho mình nên không thể bị tịch thu. Theo điểm a khoản 1 Điều 47 Bộ luật Hình sự, công cụ, phương tiện dùng vào việc phạm tội bị tịch thu, sung vào ngân sách nhà nước. Điểm a khoản 2 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 47 Bộ luật Hình sự, vật bị người phạm tội chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép thì không tịch thu mà trả lại cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp. Theo khoản 3 Điều này, vật là tài sản của người khác chỉ có thể bị tịch thu nếu người đó có lỗi trong việc để người phạm tội sử dụng vào việc thực hiện tội phạm. Qua xác minh, cơ quan chức năng xác định chiếc xe đã được mua bán qua nhiều người bằng hình thức hợp đồng ủy quyền. Dù giấy đăng ký xe vẫn mang tên chị Phạm Thị Anh Đ, nhưng trên thực tế, xe đã được bán cho H, đã giao đủ tiền và giao xe cho H toàn quyền sử dụng. Chủ xe đứng tên và những người trung gian đều xác nhận đã bán xe, đã nhận đủ tiền, không tranh chấp, không khiếu nại.

Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định, dù chưa hoàn tất thủ tục sang tên, H là người thực tế có đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt chiếc xe, nên đủ cơ sở xác định chiếc xe là tài sản của bị cáo H. Chiếc xe này được sử dụng trực tiếp làm phương tiện thực hiện tội phạm. Do đó, Tòa án không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên quyết định tịch thu chiếc xe sung vào ngân sách nhà nước. Câu chuyện khép lại bằng những bản án nghiêm minh, nhưng để lại bài học đắt giá. Trong mọi mâu thuẫn dân sự, đặc biệt là tranh chấp tiền bạc, người dân cần bình tĩnh giải quyết bằng con đường pháp luật: thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án. Nếu chọn cách cưỡng ép, dùng bạo lực để “đòi công bằng”, người đi đòi nợ rất dễ trở thành bị cáo trước vành móng ngựa. Người cho mượn, cho thuê phương tiện cũng cần thận trọng, bởi tài sản của mình có thể bị tịch thu nếu được dùng vào việc phạm tội.