Ngày 12/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; theo đó, từ ngày 01/7/2025, thành phố Hải Phòng mới được thành lập trên cở sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương. Sau khi sắp xếp, thành phố Hải Phòng có diện tích tự nhiên là 3.194,72 km2, quy mô dân số là 4.664.124 người. Việc hợp nhất thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương đã mở ra không gian phát triển mới, tối ưu hóa nguồn lực, cộng hưởng các tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, tạo thành một cực tăng trưởng chủ chốt, dẫn dắt, thúc đẩy sự phát triển của vùng nói riêng và của cả nước nói chung. Từ khi chính thức vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với những thuận lợi cơ bản, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hải Phòng cũng còn gặp không ít những khó khăn, thách thức, từ đó đặt ra một số nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.
Những thuận lợi cơ bản
Phát huy những nguồn lực của thành phố trong năm 2025, Hải Phòng xác định chủ đề năm 2026 là: “Chủ động thực thi - Phát huy động lực - Tăng trưởng bứt phá”. Thời gian qua, Hải Phòng tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng hai con số, đồng thời đảm bảo hoàn thành các chỉ tiêu về xã hội và môi trường. Thành phố đã tổ chức thành công Đại hội Đảng bộ cấp cơ sở và Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ Nhất, nhiệm kỳ 2025 - 2030 theo đúng định hướng của Trung ương và Thành ủy. Quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội được giữ vững và kiểm soát chặt chẽ. Năm 2025 và đầu năm 2026, thành phố đã tổ chức, tham gia nhiều sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng nhân dân và bạn bè quốc tế.
Từ ngày 01/7/2025 đến nay, việc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hải Phòng đã đi vào nền nếp và đạt được nhiều kết quả nổi bật, có thể kể đến những thuận lợi cơ bản, như: Chính quyền các cấp đã tích cực chủ động, nỗ lực cố gắng, phát huy tinh thần, trách nhiệm, khẩn trương thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nội dung, nhiệm vụ được phân công. Hoạt động quản lý nhà nước từ thành phố đến xã, phường, đặc khu cơ bản đi vào nền nếp; công tác tuyên truyền, định hướng dư luận và bảo đảm an ninh, trật tự xã hội được chú trọng, tạo sự ổn định cho quá trình vận hành. Hệ thống các cơ quan, đơn vị được sắp xếp tinh gọn, các chức danh lãnh đạo, quản lý cơ bản được kiện toàn đầy đủ, bước đầu hoạt động nhịp nhàng, cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; các chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức và các đối tượng chịu tác động được giải quyết kịp thời. Nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từng bước được nâng cao, thích ứng dần với yêu cầu nhiệm vụ mới. Hệ thống văn bản về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền được ban hành kịp thời, tạo hành lang pháp lý rõ ràng; thẩm quyền của các cấp được xác định cụ thể, giúp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở. Chất lượng cung ứng dịch vụ công được cải thiện, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp... Trong Báo cáo của Bộ Nội vụ gửi Chính phủ về tình hình thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hải Phòng là 01 trong 07 địa phương được Trung ương đánh giá cao về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện, có cách làm sáng tạo, linh hoạt hiệu quả.
Những thách thức trong triển khai thực hiện
Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vị trí, vai trò, chức năng của chính quyền cấp xã tăng lên rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mới, những thuận lợi cơ bản, thực tiễn đã và đang đặt ra những thách thức cùng yêu cầu đổi mới đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố Hải Phòng, có thể kể đến như:
Thứ nhất: Nguồn nhân sự ở cấp xã mặc dù đã được rà soát, sắp xếp, bố trí tăng cường nhưng đến nay vẫn còn một số xã chưa đảm bảo trong khi khối lượng và tính chất công việc có sự gia tăng rõ rệt. Khi không còn cấp trung gian (cấp huyện), nhiều nhiệm vụ trước đây được chuyển giao trực tiếp về cơ sở, khiến cán bộ, công chức cấp xã phải xử lý những vấn đề khó khăn hơn, phức tạp hơn, đòi hỏi trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ cao hơn. Cán bộ, công chức phải tự quyết định, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước Nhân dân. Điều này tạo áp lực không nhỏ đối với một bộ phận cán bộ, công chức ở cơ sở, thậm chí đặt ra nguy cơ bị sàng lọc nếu không đáp ứng được yêu cầu trong điều kiện mới.
Thứ hai: Mặc dù đã được thành phố bố trí, sắp xếp nhưng cơ sở vật chất về trụ sở làm việc của một số xã, phường đã bị xuống cấp, diện tích không đáp ứng yêu cầu hoạt động hoặc đang trong quá trình cải tạo. Theo hướng dẫn của Trung ương, các đơn vị có thể bố trí, sắp xếp làm việc ở nhiều trụ sở khác nhau, khắc phục tình trạng trụ sở chưa đáp ứng đủ công năng sử dụng; tuy nhiên, việc bố trí một cơ quan làm việc ở nhiều trụ sở cũng ảnh hưởng nhất định đến công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo đơn vị, địa phương.
Thứ ba: Một trong những “điểm nhấn” khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đó là sự phân cấp, phân quyền. Cùng với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ là sự gia tăng trách nhiệm và trách nhiệm giải trình. Quyền chủ động trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ được mở rộng, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu đối với cán bộ, công chức cấp xã phải chịu trách nhiệm đầy đủ về quyết định của mình trước cấp trên và trước Nhân dân. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật vẫn còn những điểm giao thoa, chưa thật sự đồng bộ, tâm lý e ngại, tâm lý sợ sai có thể xuất hiện, ảnh hưởng đến tính chủ động, sáng tạo trong thực thi công vụ.
Thứ tư: Hiện nay, yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin và thúc đẩy chuyển đổi số đã trở thành tiêu chí bắt buộc. Việc vận hành chính quyền điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, quản lý hồ sơ trên môi trường số là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và tính minh bạch. Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống dữ liệu thông tin giải quyết thủ tục hành chính chưa thực sự ưu việt; công tác số hóa dữ liệu lịch sử trước khi sắp xếp đơn vị hành chính cùng việc chuyển dịch dữ liệu từ hệ thống cũ sang hệ thống hợp nhất có lúc, có nơi chưa đáp ứng được yêu cầu giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp; một bộ phận cán bộ cấp xã còn hạn chế về kỹ năng số, đồng thời trình độ công nghệ thông tin của đa số người dân chưa đáp ứng yêu cầu của công nghệ số, còn phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của cán bộ, công chức … Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương cấp xã.
Thứ năm: Ý thức và yêu cầu thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân ngày càng rõ nét. Khi cấp xã trở thành cấp trực tiếp quyết định nhiều vấn đề liên quan đến đời sống dân cư, mọi hoạt động đều được người dân quan tâm, giám sát chặt chẽ, nhất là trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Các phản ánh, kiến nghị của người dân ngày càng cụ thể, có căn cứ pháp lý, đòi hỏi chính quyền phải xử lý thấu đáo, kịp thời và minh bạch.
Ngoài ra, tâm lý ngại sự thay đổi, ngại đổi mới cũng có thể trở thành một “rào cản” đối với sự phát triển. Áp lực công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao trong khi chế độ đãi ngộ chưa thực sự tương xứng có thể ảnh hưởng tới động lực phấn đấu của một bộ phận cán bộ, công chức. Điều này đặt ra yêu cầu phải đồng bộ các giải pháp về tổ chức, về chính sách, về cách thức vận hành… để tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã được nâng tầm và thích ứng hiệu quả với điều kiện mới.
Một số nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới
Đối với Hải Phòng- thành phố được biết đến như một “cực tăng trưởng” kinh tế quan trọng, cửa ngõ biển quốc tế phía Bắc và siêu đô thị cảng biển thông minh - thì trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là: Tiếp tục triển khai nghiêm túc các chủ trương, kết luận của Trung ương, Ban Thường vụ Thành ủy về thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và triển khai các nhiệm vụ, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Thông qua các “kênh” thông tin, kịp thời nắm bắt những khó khăn, vướng mắc của địa phương, trên cơ sở đó có cách thức giải quyết cụ thể hoặc có phương hướng để kiến nghị, đề xuất với các Bộ, ngành Trung ương để giải quyết các khó khăn, vướng mắc đó.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp, bảo đảm cấp xã được giao đủ thẩm quyền để giải quyết kịp thời, hiệu quả công việc gắn với người dân, doanh nghiệp. Việc phân cấp phải đi đôi với kiểm tra, giám sát đảm bảo tính công khai, minh bạch, hiệu quả.
Hai là: Khẩn trương thực hiện và hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong các cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập thành phố theo hướng “tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” theo đúng chỉ đạo của Trung ương; sắp xếp, tổ chức lại các phòng chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã theo quy định của Chính phủ.
Đồng thời, hoàn thành việc phân loại đơn vị hành chính; triển khai công tác quản lý địa giới hành chính, lập mới hồ sơ, bản đồ hành chính các cấp, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quy hoạch, quản lý đất đai, dân cư, thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng.
Ba là: Sắp xếp để đội ngũ cán bộ, công chức tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng phù hợp với yêu cầu của vị trí, lĩnh vực được giao phụ trách. Tiếp tục rà soát để thực hiện việc sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức bảo đảm hợp lý, khắc phục tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu”, bảo đảm nhân lực cho một số lĩnh vực quan trọng mang tính đặc thù như quy hoạch, xây dựng, giao thông, đất đai, giải phóng mặt bằng, công nghệ thông tin, chuyển đổi số…
Đổi mới tư duy và phong cách làm việc là yêu cầu mang tính căn bản đối với mỗi cán bộ, công chức nói chung và cán bộ, công chức cấp xã nói riêng. Phong cách làm việc cũng cần chuyển biến theo hướng cụ thể, sát việc, sát dân, đề cao tính chuyên nghiệp, kỷ luật, kỷ cương hành chính. Mỗi người đều cần thiết nâng cao tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong điều kiện mới.
Năm là: Thực hiện Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, việc đo lường, đánh giá kết quả, hiệu quả công việc (KPI) đối với các sở, ban, ngành thành phố, Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu cũng như cán bộ, công chức hiện đang công tác tại các cơ quan đó nhằm “đo lường” một cách tương đối chính xác kết quả công việc so với mục tiêu đề ra. Khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế trong công tác phối hợp giữa các sở, ngành và với cấp xã, bảo đảm đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả.
Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hải Phòng tiếp tục thể hiện rõ vai trò “đầu sóng, ngọn gió” của một thành phố năng động, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, mạnh và bền vững. Nhịp độ tăng trưởng kinh tế cao, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ cùng sức ép quản lý ở cơ sở đặt đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải tự điều chỉnh và nâng tầm để thích nghi với điều kiện mới. Họ không chỉ đảm nhiệm các nhiệm vụ mang tính “truyền thống” của chính quyền cơ sở mà còn phải đáp ứng các yêu cầu mới về quản trị đô thị, chuyển đổi số, cung ứng dịch vụ công hiện đại, giải quyết công việc với cường độ cao... Để thực hiện được điều đó, cán bộ, công chức cấp xã cần rèn luyện cả về năng lực, kỹ năng cũng như bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Sự thích ứng nhanh, làm chủ công việc và tinh thần phục vụ Nhân dân chính là yếu tố cốt lõi giúp chính quyền 2 cấp ở Hải Phòng vận hành hiệu quả, khẳng định hình ảnh một thành phố tiên phong, bản lĩnh, đang bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn mới.
Phạm Liên - Trường Chính trị Tô Hiệu