Việc quy định về nguyên tắc, tiêu chí và phương pháp phân loại thuốc không kê đơn ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tối ưu hóa hệ thống y tế và chuẩn hóa hoạt động kinh doanh dược phẩm. Ngày 29/7/2026, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 32/2026/TT-BYT quy định việc đăng ký lưu hành thuốc, nguyên liệu làm thuốc, có hiệu lực từ ngày 01/10/2026. Theo đó, tại Điều 15 của Nghị định quy định nguyên tắc, tiêu chí, phương pháp phân loại thuốc không kê đơn, cụ thể:

Nguyên tắc phân loại thuốc không kê đơn

- Bảo đảm an toàn cho người sử dụng.

- Bảo đảm việc tiếp cận thuốc kịp thời cho người dân.

- Phù hợp với thực tế sử dụng, cung ứng thuốc của Việt Nam.

- Hòa hợp với các nguyên tắc, quy định phân loại thuốc không kê đơn của các nước trong khu vực và trên thế giới.

Tiêu chí xác định thuốc không kê đơn: Thuốc được phân loại là thuốc không kê đơn nếu đáp ứng tất cả các tiêu chí sau:

- Thuốc phải được chứng minh là an toàn và có hiệu quả trong việc phòng ngừa, giảm nhẹ hoặc điều trị các bệnh; có độ an toàn rộng để an toàn cho sức khỏe người sử dụng; có độc tính thấp, trong quá trình bảo quản và khi vào trong cơ thể người không tạo ra các sản phẩm phân hủy có độc tính, không gây độc tính liên quan đến sinh sản, độc tính di truyền hoặc gây ung thư, không có tác dụng không mong muốn cần có sự giám sát, theo dõi của bác sĩ hoặc nhân viên y tế khi tự sử dụng thuốc theo tờ hướng dẫn sử dụng và không có tương tác với các thuốc thường dùng hoặc các thực phẩm mà có thể dẫn đến các phản ứng bất lợi nghiêm trọng.

- Thuốc được chỉ định trong điều trị ngắn hạn đối với các bệnh mà người bệnh có thể tự điều trị, không nhất thiết phải có sự kê đơn và theo dõi của nhân viên y tế.

- Thuốc ít có khả năng gây tình trạng lệ thuộc; ít có nguy cơ bị lạm dụng, sử dụng sai mục đích làm ảnh hưởng đến sự an toàn của người sử dụng; không làm che giấu các bệnh nghiêm trọng dẫn đến chậm trễ trong việc chẩn đoán và điều trị.

- Thuốc phải có dạng bào chế và đường dùng đơn giản mà người sử dụng có thể tự dùng mà không cần sự hỗ trợ kỹ thuật hoặc hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế; không có yêu cầu đặc biệt về điều kiện bảo quản, xử lý thuốc trước và sau khi sử dụng thuốc.

- Trong thành phần không chứa dược liệu thuộc Danh mục dược liệu độc do Bộ Y tế ban hành.

Phương pháp phân loại thuốc không kê đơn:

- Thuốc generic phân loại là thuốc không kê đơn theo phân loại của biệt dược gốc đã được cấp phép lưu hành tại Việt Nam;

- Trường hợp chưa có biệt dược gốc được cấp phép lưu hành tại Việt Nam, thuốc phân loại là thuốc không kê đơn theo phân loại của thuốc có cùng hoạt chất, dược liệu, hàm lượng, nồng độ, dạng bào chế với thuốc được cấp phép, lưu hành tại các nước có cơ quan quản lý dược theo quy định.

- Thuốc phân loại là thuốc không kê đơn theo phân loại của thuốc có cùng hoạt chất, dược liệu, hàm lượng, nồng độ, dạng bào chế đã được cấp giấy đăng ký lưu hành tại Việt Nam nếu đáp ứng các nguyên tắc, tiêu chí theo quy định.

- Các trường hợp khác thực hiện theo ý kiến Hội đồng trên cơ sở nguyên tắc, tiêu chí quy định.

Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng và thị trường dược phẩm ngày càng đa dạng, những quy định này không chỉ có ý nghĩa về mặt quản lý nhà nước mà còn góp phần hình thành môi trường sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân và hướng tới một hệ thống y tế chủ động, bền vững.

                                                                                      Thanh Hiền