Hải Phòng đang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian mở rộng, dân số hơn 4,6 triệu người, kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng 2 con số và mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 14%/năm giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, tốc độ phát triển càng cao, yêu cầu về kỷ luật, kỷ cương, minh bạch và khả năng thực thi pháp luật càng lớn. Trong bối cảnh đó, Hải Phòng cần xây dựng một TP “Thượng tôn và tuân thủ pháp luật” - nền tảng để TP Cảng phát triển nhanh, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh…

Tăng trưởng càng nhanh, càng cần một nền tảng pháp luật vững chắc

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP Hải Phòng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hải Phòng là “Xây dựng mô hình CNXH gắn với con người XHCN tại thành phố Hải Phòng”. Trong hệ thống các giải pháp thực hiện mục tiêu này, xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” được xác định là một nội dung quan trọng, giao Sở Tư pháp chủ trì thực hiện.

Điểm cốt lõi của mô hình không nằm ở việc tạo thêm một khẩu hiệu, mà ở việc đưa pháp luật thực sự đi vào đời sống, chính quyền quản lý bằng pháp luật, cán bộ thực thi công vụ theo pháp luật, doanh nghiệp (DN) kinh doanh trong môi trường minh bạch và người dân chủ động tìm hiểu, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Trong thời gian qua, Hải Phòng đã có nhiều bước tiến đáng kể trong xây dựng và thực thi pháp luật. Giai đoạn 2021 - 2025, toàn TP, bao gồm cả Hải Phòng và Hải Dương trước khi hợp nhất, đã ban hành 1.459 văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL); rà soát 1.409 văn bản và cập nhật hơn 3.272 VBQPPL của Hải Phòng vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật.

Sở Tư pháp Hải Phòng tổ chức Hội nghị quán triệt, hướng dẫn triển khai thực hiện điểm Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” tại 15 xã, phường, đặc khu giai đoạn 2026 - 2027

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cũng được triển khai trên diện rộng. Trong 5 năm, toàn TP tổ chức 22.455 cuộc PBGDPL trực tiếp và trực tuyến, phát hành hơn 3,23 triệu tài liệu. Các tổ hòa giải ở cơ sở tiếp nhận hàng nghìn vụ việc, tỷ lệ hòa giải thành đạt 79%. Năm 2024, 96% cấp xã được đánh giá đạt chuẩn tiếp cận pháp luật.

Ở một góc độ khác, công tác trợ giúp pháp lý (TGPL) đang trở thành một kênh quan trọng bảo vệ quyền của những người yếu thế. Từ năm 2021 đến nay, Trung tâm TGPL Nhà nước TP thực hiện 10.733 vụ việc, trong đó 5.458 vụ việc trong hoạt động tố tụng, tập trung vào các nhóm như trẻ em, người nghèo, người có công, người khuyết tật và các đối tượng dễ bị tổn thương… Những kết quả này cho thấy, Hải Phòng đã có nền tảng để xây dựng một môi trường pháp lý ngày càng hoàn thiện.

Tuy nhiên, những kết quả tích cực chưa đồng nghĩa với việc pháp luật đã được tuân thủ đầy đủ và thống nhất trong thực tiễn. Giai đoạn 2021 - 2025, qua kiểm tra đã phát hiện 141 VBQPPL có sai sót về nội dung, trình tự, thủ tục. Riêng năm 2025, trong 106 văn bản do cấp huyện, cấp xã ban hành được kiểm tra theo thẩm quyền, có 9 văn bản được xác định có nội dung trái luật.

Một con số khác cũng đáng chú ý, trong 5 năm, toàn TP Hải Phòng ban hành 114.788 quyết định xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) đối với 118.793 đối tượng.

Bên cạnh những VPHC, tình hình tội phạm cũng đặt ra những thách thức mới. Tội phạm công nghệ cao, lừa đảo qua mạng, tội phạm kinh tế, tham nhũng cùng các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại diễn biến ngày càng phức tạp. Trong hai năm 2024 - 2025, lực lượng Công an TP Hải Phòng đã thụ lý điều tra 7.713 vụ với 12.770 bị can, khởi tố 5.568 vụ với 9.531 bị can.

Những con số này cho thấy, khoảng cách từ pháp luật trên văn bản đến việc sống và làm việc theo pháp luật vẫn cần được thu hẹp.

Hạn chế về thực thi pháp luật không chỉ xuất phát từ phía người dân và DN. Ở một số nơi, công tác tổ chức thi hành pháp luật chưa được quan tâm đúng mức; việc phối hợp giữa các cơ quan còn thiếu chặt chẽ; kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên. Đội ngũ làm công tác pháp luật tại một số cơ quan còn thiếu, phải kiêm nhiệm, năng lực chưa đồng đều. Những hạn chế này cho thấy, xây dựng một TP “Thượng tôn pháp luật” phải bắt đầu từ cả hai phía: nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của xã hội, đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm thực thi công vụ của các cơ quan, người có thẩm quyền…

Để pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của TP Cảng

Hải Phòng đang đặt ra những mục tiêu phát triển rất cao. Giai đoạn 2026 - 2030, TP phấn đấu tăng trưởng GRDP bình quân 14%/năm, GRDP bình quân đầu người năm 2030 đạt 11.247 USD. Một nền kinh tế quy mô lớn hơn cũng đồng nghĩa với nhiều dự án đầu tư hơn, nhiều DN hơn, nhiều giao dịch đất đai, xây dựng, thương mại, logistics và hoạt động kinh tế số hơn. Cùng với đó là những quan hệ xã hội, tranh chấp và vấn đề pháp lý ngày càng đa dạng, phức tạp.

Vì vậy, xây dựng một TP Cảng “Thượng tôn pháp luật” cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ kỷ cương, mà còn dưới góc độ năng lực cạnh tranh.

Mục tiêu của Đề án xây dựng mô hình “Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật” được Hải Phòng xây dựng theo hướng rất cụ thể, gắn với yêu cầu phát triển của TP: Hoàn thiện pháp luật để tạo hành lang phát triển; nâng chất lượng tổ chức thi hành để pháp luật không nằm trên giấy; xây dựng đội ngũ cán bộ gương mẫu, liêm chính; đồng thời giúp người dân và DN dễ tiếp cận, hiểu đúng và chủ động tuân thủ pháp luật.

Muốn vậy, pháp luật phải được đặt vào toàn bộ quá trình quản trị TP, từ xây dựng chính sách, ban hành văn bản đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Về lâu dài, mục tiêu của Hải Phòng không chỉ là giảm số vụ vi phạm hay tăng số lượng văn bản được ban hành. Điều quan trọng hơn là hình thành một nếp sống tuân thủ pháp luật trong xã hội.

Khi pháp luật trở thành thói quen ứng xử; khi cán bộ coi việc tuân thủ pháp luật là chuẩn mực công vụ; khi DN xem pháp luật là nền tảng để kinh doanh lâu dài; khi người dân biết quyền của mình và chủ động sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng, khi đó “thượng tôn pháp luật” mới thực sự trở thành một giá trị của TP.

Hải Phòng đang hướng tới một TP Cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái và đáng sống. Để mục tiêu ấy bền vững, bên cạnh những con đường, cây cầu, khu công nghiệp hay những con số tăng trưởng, TP đang cần một nền tảng ít hữu hình hơn nhưng quyết định không kém: niềm tin vào pháp luật và kỷ luật trong thực thi pháp luật.

Trong giai đoạn 2026 - 2027, Hải Phòng sẽ tập trung triển khai mô hình điểm tại 15 đơn vị cấp xã, gồm 8 phường, 6 xã và đặc khu Cát Hải. Việc lựa chọn được tính toán theo hướng bảo đảm tính đại diện của các loại hình địa bàn, từ đô thị trung tâm, nông thôn, ven đô đến khu vực có khu, cụm công nghiệp, địa bàn đông dân cư hoặc có những vấn đề phức tạp về tuân thủ pháp luật.

Đây không chỉ là bước thử nghiệm cách làm mà còn là quá trình kiểm chứng khả năng phối hợp, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ phù hợp của các giải pháp với điều kiện từng địa phương. Trên cơ sở kết quả thực hiện, Hải Phòng sẽ đánh giá những thuận lợi, khó khăn, rút kinh nghiệm và điều chỉnh để nhân rộng. Các đơn vị không thuộc diện làm điểm vẫn chủ động triển khai nội dung Đề án gắn với nhiệm vụ thường xuyên và điều kiện thực tế của mình.

Theo Baophapluat.vn