Bộ Tư pháp hiện đang tiến hành thẩm định dự thảo Nghị định mới về kiểm soát tài sản và thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, với mục tiêu khắc phục những hạn chế của Nghị định số 130/2020/NĐ-CP và thiết lập một hệ thống giám sát minh bạch, hiệu quả hơn.

Dự thảo lần này bao gồm 9 chương với 42 điều, trong đó tập trung sửa đổi và bổ sung tổng cộng 29 điều liên quan đến trình tự, thủ tục xác minh tài sản. Điểm cốt lõi của sự thay đổi nằm ở việc làm rõ các khái niệm pháp lý về kiểm soát, kê khai và xác minh, đồng thời bổ sung các quy định cụ thể về hành vi kê khai hoặc giải trình không trung thực nhằm tăng cường tính ràng buộc pháp lý và trách nhiệm cá nhân của người thuộc diện nghĩa vụ.

Một trong những điều chỉnh mang tính chiến lược là việc thu hẹp và xác định rõ hơn đối tượng phải thực hiện kê khai tài sản hằng năm. Theo dự thảo, thay vì áp dụng diện rộng, việc kê khai hằng năm sẽ tập trung trọng điểm vào những người giữ chức vụ từ cấp phòng và tương đương trở lên, hoặc những người làm việc tại các vị trí nhạy cảm dễ phát sinh tiêu cực như tổ chức cán bộ, quản lý tài chính công, tài sản công, đầu tư công. Đối với những trường hợp không thuộc diện này, nghĩa vụ kê khai hằng năm sẽ được miễn trừ, trừ khi phát sinh các biến động tài sản lớn theo quy định của pháp luật. Cải cách này không chỉ giúp giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết mà còn cho phép các cơ quan kiểm soát tập trung nguồn lực vào những khu vực có rủi ro tham nhũng cao hơn.

Về quy trình nghiệp vụ, dự thảo dành riêng một chương để quy định chi tiết về trình tự và thủ tục xác minh tài sản, thu nhập nhằm đảm bảo tính khách quan và minh bạch. Quy trình xác minh được thiết kế chặt chẽ qua nhiều giai đoạn từ ban hành quyết định, xây dựng kế hoạch, thu thập tài liệu đến kiểm tra thực tế khi cần thiết. Việc lựa chọn đối tượng xác minh hằng năm sẽ dựa trên các tiêu chí cụ thể như người thuộc diện kê khai hằng năm chưa được xác minh trong thời gian dài, đồng thời loại trừ các trường hợp đặc biệt như người đang bị điều tra hoặc đang điều trị bệnh hiểm nghèo. Mẫu bản kê khai cũng được đơn giản hóa và thống nhất cho mọi loại hình kê khai, tạo thuận lợi cho công tác theo dõi biến động tài sản lâu dài của cán bộ, công chức.

Đáng chú ý nhất trong dự thảo lần này là việc bổ sung các chế tài mạnh mẽ để tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm pháp luật về minh bạch tài sản. Lần đầu tiên, hình thức kỷ luật khiển trách được quy định cụ thể cho hành vi kê khai không trung thực hoặc giải trình không đúng sự thật, bên cạnh các hình thức nghiêm khắc hơn như cảnh cáo hoặc cách chức tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Việc xác lập rõ ràng các hình thức kỷ luật này đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc để các cơ quan kiểm soát tài sản thực thi quyền hạn một cách hiệu quả nhất.

Đức Quân