Ngày 23/8/2026, Quốc hội ban hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027 với nhiều điểm mới quan trọng. Luật chuyển mạnh từ phổ biến pháp luật theo phương thức truyền đạt một chiều sang tạo lập môi trường để người dân, doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tìm hiểu và thực hiện pháp luật; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và ưu tiên nguồn lực cho các nhóm đối tượng đặc thù.

Một trong những định hướng xuyên suốt của Luật là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Theo đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được đổi mới từ việc chủ yếu cung cấp thông tin pháp luật một chiều sang kiến tạo môi trường và các điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tìm hiểu, học tập và sử dụng pháp luật.

Đáng chú ý, Luật hướng tới xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật thông qua các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật đa dạng, thiết thực, có tính tương tác cao; đồng thời huy động nguồn lực xã hội tham gia công tác này thông qua các chính sách xã hội hóa.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Một điểm mới nổi bật của Luật là việc hoàn thiện chính sách của Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách theo hướng ưu tiên, khuyến khích chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Cùng với đó, Luật đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực số, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách, đáp ứng yêu cầu đổi mới trong môi trường số.

Luật cũng hoàn thiện quy định về Cổng Pháp luật quốc gia, xác định đây là nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho các ngành, lĩnh vực. Tổ chức, cá nhân được khuyến khích thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua các nền tảng số, mạng xã hội và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ phải gắn với yêu cầu kiểm soát, kiểm chứng và quản lý chặt chẽ nội dung. Đây là cơ sở quan trọng nhằm bảo đảm thông tin pháp luật được cung cấp trên môi trường số chính xác, tin cậy, hiệu quả, đồng thời hạn chế nguy cơ thông tin sai lệch ảnh hưởng đến nhận thức và việc chấp hành pháp luật.

Những quy định mới tạo hành lang pháp lý đồng bộ để công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó đưa pháp luật đến gần hơn với người dân và doanh nghiệp.

Ưu tiên nguồn lực cho các đối tượng đặc thù

Về đối tượng đặc thù, Luật được rà soát, hoàn thiện trên cơ sở đánh giá mức độ khó khăn trong tiếp cận pháp luật, nhu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật và yêu cầu nâng cao nhận thức, định hướng hành vi của từng nhóm đối tượng. Trên cơ sở đó, Luật bổ sung một số nhóm đối tượng cần được ưu tiên, đó là những người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.

Việc bổ sung các đối tượng này vừa kế thừa những quy định phù hợp đã được thực tiễn kiểm nghiệm, vừa thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận số 80-KL/TW ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân. Qua đó, góp phần bảo đảm các nhóm còn gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật được quan tâm, hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện để mọi người dân có cơ hội tiếp cận, hiểu và thực hiện pháp luật, hướng tới mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Đối với các nhóm đối tượng khác, Chính phủ quy định căn cứ vào mức độ khó khăn trong tiếp cận pháp luật, nhu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật đặc thù để thực hiện chính sách ưu tiên của Nhà nước phù hợp với từng thời kỳ.

Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài, khoản 2 Điều 3 của Luật quy định tạo điều kiện thuận lợi cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài học tập, tìm hiểu pháp luật Việt Nam. Quy định này góp phần thể chế hóa chủ trương của Đảng về công tác người Việt Nam ở nước ngoài tại Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Đặc biệt, Luật quy định ưu tiên kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù, bảo đảm nguồn lực tương xứng với nhu cầu thực tế, đồng thời phù hợp với quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật

Đối với công tác truyền thông chính sách, Luật đã tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện các quy định về phạm vi, nội dung, hình thức và thời điểm truyền thông chính sách. Các quy định được thiết kế theo hướng bảo đảm không trùng lặp, chồng chéo với quy định về truyền thông chính sách trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Qua đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ được thực hiện sau khi pháp luật được ban hành mà còn góp phần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tham gia, đóng góp ý kiến trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng cường đồng thuận xã hội và hỗ trợ hiệu quả việc tổ chức thi hành pháp luật.

Thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Theo đó, Luật kế thừa quy định về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Trung ương và cấp tỉnh, đồng thời quy định thống nhất việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục ở cấp xã. So với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật được bổ sung chức năng tư vấn về công tác truyền thông chính sách và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương, người đứng đầu quyết định việc thành lập Hội đồng khi cần thiết. Các Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật từ Trung ương đến cấp xã hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, không làm phát sinh biên chế và bộ máy mới, qua đó vừa bảo đảm hiệu quả phối hợp, vừa phù hợp với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy.

Với những đổi mới trên, hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16 được kỳ vọng tạo bước chuyển rõ nét trong tư duy và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật từ thụ động tiếp nhận sang chủ động tiếp cận, từ phương thức truyền thống sang chuyển đổi số. Qua đó, pháp luật không chỉ được phổ biến rộng rãi hơn mà còn từng bước trở thành một phần thiết thực của đời sống xã hội, góp phần hình thành ý thức tự giác tuân thủ pháp luật, củng cố văn hóa thượng tôn pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn phát triển mới.

Duy Khánh