Tòa án nhân dân tối cao hiện đang tiến hành dự thảo và lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán, dự kiến sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.

Dự thảo Nghị quyết được cấu trúc gồm 4 chương và 26 điều, quy định toàn diện các nguyên tắc, nội dung, biện pháp, trình tự và thủ tục nhằm bảo vệ thẩm phán khi thực thi công vụ hoặc trong các trường hợp cần thiết. Việc hình thành cơ chế bảo vệ chuyên biệt này được kỳ vọng sẽ góp phần bảo đảm cho thẩm phán thực hiện chức năng xét xử một cách độc lập, khách quan, đúng pháp luật, đồng thời tạo hành lang pháp lý xử lý kịp thời các hành vi đe dọa, can thiệp hoặc trả thù người thực thi quyền tư pháp.

Nội dung trọng tâm của dự thảo coi việc bảo vệ vị trí công tác và quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán là phần quan trọng của chế độ bảo vệ. Dự thảo nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp trái pháp luật vào hoạt động xét xử, cản trở thi hành công vụ, chỉ đạo, ép buộc, lôi kéo, mua chuộc thẩm phán, hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trả thù, trù dập, tác động đến vị trí công tác. Đồng thời, thẩm phán được trao quyền từ chối các yêu cầu bố trí thực hiện công việc ngoài phạm vi nhiệm vụ hoặc các công việc có khả năng làm ảnh hưởng đến sự độc lập, khách quan trong quá trình giải quyết vụ án.

Ngoài ra, phạm vi bảo vệ cũng được mở rộng sang cả thân nhân của thẩm phán bao gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi nhằm ngăn chặn các hành vi gây áp lực, đe dọa hoặc trả thù gián tiếp thông qua gia đình.

Về mặt chế độ nghiệp vụ và vị trí công tác, dự thảo quy định việc điều động, luân chuyển, biệt phái, tạm đình chỉ, miễn nhiệm, cách chức hay hạ bậc lương đối với thẩm phán phải tuân thủ đúng căn cứ, trình tự và thẩm quyền. Trường hợp thẩm phán bị chậm hoãn bổ nhiệm, nâng lương do bị trả thù hoặc tố cáo sai sự thật thì sau khi có kết luận của cơ quan có thẩm quyền, các quyền lợi sẽ được khôi phục tính từ thời điểm bị tạm dừng. Nếu thẩm phán bị xử lý hình sự hoặc kỷ luật oan sai, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét lại quyết định, tổ chức xin lỗi công khai, phục hồi danh dự và bồi thường thiệt hại kể cả khi thẩm phán đã nghỉ hưu, chuyển công tác hoặc đã từ thế. Dự thảo cũng khẳng định thẩm phán không phải giải trình hay cung cấp thông tin về quan điểm xét xử đối với vụ án đang thụ lý, đồng thời không bị điều tra về hoạt động xét xử trong quá trình tố tụng ngoại trừ trường hợp có căn cứ xác định vi phạm hình sự. Để bảo vệ danh dự, uy tín và dữ liệu cá nhân, dự thảo nghiêm cấm các hành vi khiếu nại, tố cáo bịa đặt nhằm bôi nhọ, vu khống thẩm phán, đồng thời cho phép thẩm phán yêu cầu gỡ bỏ, chỉnh sửa dữ liệu bị thu thập trái phép, phong tỏa hoặc ẩn thông tin xâm phạm trên không gian mạng. Về trách nhiệm pháp lý, dự thảo mở ra quy định xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm cho thẩm phán theo từng trường hợp cụ thể nếu đã tuân thủ đúng quy trình, sai sót không do lỗi cố ý, không vụ lợi, hoặc chủ động khắc phục hậu quả khi phải xử lý số lượng lớn các vụ án đặc biệt phức tạp.

Đối với các vụ án, vụ việc có mức độ nguy hiểm cao như các vụ án đặc biệt nghiêm trọng về an ninh quốc gia, an ninh trật tự, tôn giáo, dân tộc, khiếu kiện đông người, hoặc liên quan đến khủng bố, tội phạm có tổ chức, ma túy và tham nhũng, thẩm phán có quyền đề nghị giữ bí mật danh tính của bản thân và thân nhân, đồng thời hạn chế việc tiếp cận các thông tin liên quan. Khi tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm hoặc đe dọa, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các biện pháp như di chuyển người được bảo vệ đến nơi an toàn, ngăn chặn đối tượng đe dọa tiếp cận, giữ bí mật hoặc thay đổi thông tin nơi ở, nơi làm việc, và bố trí lực lượng, phương tiện bảo vệ trực tiếp. Thẩm phán bị tổn hại sức khỏe hoặc tính mạng trong khi thi hành công vụ sẽ được xem xét hưởng chính sách như thương binh, công nhận liệt sĩ và các chế độ bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, hỗ trợ bồi thường vật chất và tinh thần.

Về thẩm quyền, Tòa án nhân dân tối cao chịu trách nhiệm chủ trì bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ của thẩm phán. Cơ quan Công an chủ trì bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, tài sản và dữ liệu cá nhân. Đối với thẩm phán Tòa án quân sự, đơn vị Quân đội nhân dân thực hiện nhiệm vụ bảo vệ trong phạm vi được giao.

Thẩm phán có thể tự mình hoặc thông qua Chánh án Tòa án nơi công tác để gửi yêu cầu bảo vệ. Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi nhận được yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành xác minh và ra quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ, hoặc phải áp dụng ngay các biện pháp khẩn cấp trong tình thế cấp bách trước khi hoàn thiện quyết định chính thức.

Dự thảo đang được lấy ý kiến rộng rãi cá nhân, tổ chức tại Cổng thông tin điện tử Tòa án nhân dân tối cao https://www.toaan.gov.vn/.

Đức Hạnh