Một buổi chiều cuối thu, khi ánh nắng đã nhạt dần trên mái nhà văn hóa thôn, ông Bình - Trưởng thôn, đồng thời là Tổ trưởng Tổ hòa giải - nhận được lá đơn xin ly hôn của chị Tình. Đọc từng dòng chữ nguệch ngoạc nhưng đầy nước mắt, ông không khỏi trăn trở.

Trong đơn, chị viết: “Vợ chồng tôi xây dựng gia đình đã 5 năm, có một con gái 4 tuổi. Trước đây cuộc sống rất hạnh phúc. Nhưng hơn một năm nay, chồng tôi sa vào cờ bạc, thường xuyên tụ tập rượu chè, có quan hệ không lành mạnh, ít quan tâm vợ con, nhiều lần đánh đập tôi. Tôi không thể tiếp tục chịu đựng được nữa. Nay tôi làm đơn này đề nghị trưởng thôn và Tổ hòa giải xem xét giải quyết cho tôi được ly hôn...”.

Đọc xong lá đơn, căn phòng nhỏ lặng đi. Ông Bình khẽ thở dài:

- “Một gia đình nữa lại đứng bên bờ tan vỡ. Nếu mình không cố gắng cứu vãn, hàn gắn gia đình này thì thương nhất vẫn là đứa trẻ…”

Ngay tối hôm đó, ông triệu tập cuộc họp khẩn của Tổ hòa giải. Các thành viên đều chung suy nghĩ: còn nước còn tát, phải tìm mọi cách giúp gia đình đoàn tụ.

Buổi hòa giải đầu tiên diễn ra tại nhà văn hóa thôn. Có mặt đầy đủ gia đình hai bên, đại diện Hội Phụ nữ, Chi hội Cựu chiến binh và các thành viên Tổ hòa giải.

Sau phần mở đầu, ông Bình nhẹ nhàng: 

- “Hôm nay chúng ta ngồi đây không phải để phân xử ai đúng ai sai, mà để cùng tìm cách giữ gìn một mái ấm cho cháu nhỏ.”

Nghe đến đó, chị Tình òa khóc:

- “Tôi đã chịu đựng quá nhiều rồi. Anh ấy nhiều lần đánh tôi trước mặt con. Cháu bé mới 4 tuổi mà đêm nào cũng giật mình khóc thét…”

Anh Lý cúi gằm mặt. Một lúc sau mới lí nhí:

- “Tôi biết mình sai… Nhưng tôi không muốn bỏ vợ, bỏ con…”

Các thành viên Tổ hòa giải lần lượt phân tích, khuyên nhủ. Đại diện Hội Phụ nữ nhẹ nhàng nhắc chị Tình về nghĩa vợ chồng theo Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau) và về tương lai của con trẻ. Các bác cao niên phân tích cho anh Lý hiểu hành vi bạo lực gia đình là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng được quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022; đồng thời, người có hành vi bạo lực gia đình lăng mạ, ngược đãi hoặc đánh đập thành viên gia đình có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Ông Bình nghiêm giọng:

- “Pháp luật luôn bảo vệ phụ nữ và trẻ em. Gia đình là nơi yêu thương, không phải nơi dùng nắm đấm để giải quyết mâu thuẫn; nghĩa vụ của cha mẹ là phải thương yêu, trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc con cái theo Điều 69 và Điều 71 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.”

Dù vậy, buổi hòa giải hôm ấy vẫn chưa đạt kết quả. Chị Tình vẫn kiên quyết xin ly hôn. Không khí nặng nề bao trùm căn phòng nhỏ.

Trên đường về, các thành viên Tổ hòa giải vẫn day dứt. Không ai muốn nhìn thấy một đứa trẻ lớn lên trong cảnh gia đình tan vỡ.

Sáng hôm sau, cô Lan - Chi hội trưởng Hội Phụ nữ, cũng là hòa giải viên - đến gặp riêng chị Tình. Không nói nhiều về chuyện đúng sai, cô chỉ lặng lẽ hỏi:

- “Nếu cháu bé sau này hỏi: ‘Ngày ấy vì sao bố mẹ bỏ nhau hả mẹ?’, em sẽ trả lời thế nào?”

Câu hỏi ấy khiến chị Tình im lặng rất lâu.

Cùng ngày, ông Bình tìm gặp bố mẹ đẻ chị Tình để trao đổi, động viên gia đình cùng khuyên nhủ hai con bình tĩnh suy nghĩ, tạo cơ hội cho anh Lý sửa đổi.

Điều bất ngờ là sáng hôm sau, chị Tình chủ động đến gặp ông Bình:

- “Chú ạ… cháu muốn hòa giải thêm lần nữa…”

Cuộc hòa giải lần hai diễn ra trong không khí dịu hơn. Anh Lý chủ động xin lỗi vợ trước sự chứng kiến của mọi người và hứa sẽ từ bỏ cờ bạc, rượu chè, chăm lo làm ăn.

Lúc ấy, ông Bình chậm rãi đứng lên:

- “Hôm nay, tôi xin đọc một bài thơ. Không phải để trách ai, mà để mọi người cùng nghĩ…”

Rồi ông cất giọng trầm ấm:

“Sau phiên tòa ly hôn

Vợ chồng thành khách lạ

Không có hai căn nhà

Liếp chia thành vách tạm…

Cả căn phòng im phăng phắc.

Cu lớn ở với cha

Em bé giành mẹ ấp

Ra vào chung một cửa

Cơm thổi riêng hai nồi…

Giọng ông chùng xuống:

Hai đứa trẻ vô tội

Đêm đêm thường gọi nhau

Chỉ có con mèo mướp

Vẫn nuôi con một mình…”

Đọc đến đây, ông Bình dừng lại. Trong căn phòng nhỏ chỉ còn tiếng nấc nghẹn.

Chị Tình ôm mặt khóc. Anh Lý lặng lẽ bước sang nắm lấy tay vợ:

- “Cho anh một cơ hội… Anh sẽ thay đổi…”

Đứa con gái nhỏ ngồi bên bà ngoại bỗng chạy lại ôm lấy cả bố lẫn mẹ:

- “Con không muốn bố mẹ bỏ nhau…”

Khoảnh khắc ấy khiến tất cả những người có mặt đều xúc động.

Ông Bình nhẹ nhàng nói:

- “Pháp luật cho phép ly hôn khi đời sống hôn nhân thật sự không thể kéo dài. Nhưng pháp luật cũng luôn khuyến khích các gia đình hòa giải, hàn gắn trên cơ sở yêu thương, tôn trọng và trách nhiệm. Điều quan trọng nhất là mỗi người phải biết sửa sai và gìn giữ hạnh phúc.”

Cuối buổi hòa giải, chị Tình xin rút đơn ly hôn. Anh Lý cam kết trước Tổ hòa giải và gia đình sẽ chấm dứt cờ bạc, không tái diễn bạo lực gia đình, cùng vợ chăm lo cho con.

Ít tháng sau, người dân trong thôn lại thấy vợ chồng anh chị cùng đưa con đến lớp mẫu giáo. Anh Lý chăm chỉ làm ăn, còn chị Tình nở nụ cười nhiều hơn trước.

Câu chuyện “Vần thơ hòa giải” từ đó được bà con trong thôn nhắc lại như một bài học sâu sắc về tình nghĩa vợ chồng, trách nhiệm gia đình và ý nghĩa nhân văn của công tác hòa giải ở cơ sở - nơi không chỉ giải quyết mâu thuẫn bằng lý lẽ pháp luật, mà còn bằng tình người, sự sẻ chia và lòng bao dung.