Trong những năm qua, công tác theo dõi, tổ chức thi hành pháp luật đã được các ngành, các cấp, chính quyền địa phương quan tâm thực hiện và đạt được những thành quả quan trọng. Vai trò của pháp luật trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước, trong quản lý xã hội ngày càng được đề cao. Thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt là Nghị quyết của Bộ Chính trị: số 48-NQ/TW ngày 24-5-2005 về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; Kết luận số 01-KL/TW ngày 04-4-2016 về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW, đến nay, nước ta đã có một hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, đồng bộ, điều chỉnh khá toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội, cơ bản phù hợp với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ngày 23-7-2012, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 59/2012/NĐ-CP về theo dõi tình hình thi hành pháp luật. Năm 2020, Chính phủ ban hành Nghị định số 32/2020/NĐ-CP ngày 05-3-2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 59/2012/NĐ-CP. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật (THPL), giúp công tác này được triển khai dần bài bản, với nhiều đổi mới, bước đầu đạt được kết quả tích cực.

Tuy nhiên, công tác theo dõi, tổ chức thi hành pháp luật vẫn chưa có nhiều chuyển biến thực sự từ nhận thức đến triển khai trong thực tiễn. Thể chế pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật hiện nay vẫn chưa được luật hóa mà được quy định ở các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau và còn thiếu quy phạm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật nên chưa thực sự phát huy được hiệu lực, hiệu quả. Bên cạnh đó, xét một cách tổng quan, theo dõi tình hình THPL là công việc phức tạp về tính chất, phạm vi điều chỉnh tương đối rộng và nặng về khối lượng; hiệu quả công tác theo dõi tình hình THPL trong lĩnh vực trọng tâm, liên ngành hằng năm chưa rõ nét; hoạt động tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cũng như kinh phí, tổ chức bộ máy, biên chế chưa đáp ứng yêu cầu… Qua tổng hợp kết quả theo dõi thi hành pháp luật hằng năm cho thấy, mặc dù các cơ quan, đơn vị, địa phương đã đề xuất nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhưng vẫn thiếu cơ chế hiệu quả để cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền thực hiện, đặc biệt là cơ chế xử lý kiến nghị sửa đổi, bổ sung, ban hành mới quy định pháp luật có liên quan.

Trong bối cảnh thế giới đang có những thay đổi mang tính thời đại, để đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, cùng với việc thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, thì công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải được đổi mới căn bản, toàn diện, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Ngày 30/4/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; trong đó “Tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật được thực hiện công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ngày 01-4-2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 80/2025/NĐ-CP về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; theo đó, các biện pháp thi hành Luật Ban hành văn bản QPPL về tổ chức thi hành pháp luật gồm: Trình tự xây dựng và ban hành kế hoạch triển khai thi hành, theo dõi việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật; trình tự hướng dẫn áp dụng văn bản quy phạm pháp luật, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ thi hành văn bản quy phạm pháp luật; thu thập thông tin về thi hành văn bản quy phạm pháp luật; kiểm tra công tác tổ chức thi hành pháp luật; trách nhiệm và quản lý nhà nước về công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Đồng thời, công tác theo dõi thi hành văn bản quy phạm pháp luật được quy định là một trong các hoạt động cụ thể của công tác tổ chức thi hành pháp luật. Việc thu thập thông tin về thi hành văn bản quy phạm pháp luật bằng nhiều hình thức, từ Báo cáo của cơ quan, tổ chức; thông tin được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng; phản ánh, kiến nghị trực tiếp hoặc bằng văn bản của tổ chức, cá nhân; kết quả hoạt động điều tra, khảo sát việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật, tọa đàm, phỏng vấn trực tiếp; kết quả hoạt động thanh tra, kiểm tra; đến các nguồn thông tin khác theo quy định pháp luật. Căn cứ kết quả thi hành văn bản quy phạm pháp luật thu thập được, thực hiện việc xử lý kết quả theo thẩm quyền hoặc kiến nghị người có thẩm quyền xử lý kết quả theo một số nội dung như: sửa đổi, bổ sung, ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật; ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và biện pháp cụ thể để tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; kiểm tra, rà soát, xử lý đối với văn bản quy phạm pháp luật trái pháp luật, mâu thuẫn, chồng chéo, hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp; hướng dẫn áp dụng pháp luật, tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ; thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo hiệu quả thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Qua đó cho thấy, công tác tổ chức thi hành pháp luật và công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật phải được liên thông, gắn kết chặt chẽ, mật thiết; các chính sách pháp luật tốt thì việc thực thi được dễ dàng, hiệu quả; việc tổ chức thi hành pháp luật là để đánh giá, điều chỉnh lại các chính sách đã ban hành, từ đó, nâng cao hiệu quả trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống.

Tại Hải Phòng, Đảng bộ, quân và dân thành phố quán triệt nghiêm túc quan điểm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về việc đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật; đã quyết liệt chỉ đạo tập trung mọi nguồn lực để rà soát hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách tinh gọn bộ máy đảm bảo chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thúc đẩy khoa học công nghệ phát triển. Đặc biệt, ngày 27/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 226/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng (thay thế Nghị quyết số 35/2021/QH15). Đây là bước tiến lớn, kỳ vọng tháo gỡ nhiều nút thắt về thể chế trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính, ngân sách, quy hoạch, khoa học công nghệ, thí điểm thành lập Khu Thương mại tự do góp phần mở ra giai đoạn mới cho thành phố ngày càng phát triển.

Trong tháng 7/2025, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng đã phối hợp với Đảng ủy Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo để trao đổi, lấy ý kiến đối với kết quả rà soát và đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế pháp luật, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật tại khu vực miền Bắc. Đây là hoạt động quan trọng thể hiện chỉ đạo quyết liệt của Bộ, ngành, địa phương trong tiến trình hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn của pháp luật, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho bộ máy hành chính nhà nước nói chung và thành phố Hải Phòng nói riêng. Mặt khác, đây cũng là cơ hội quan trọng đối với thành phố Hải Phòng để nghiên cứu, tiếp thu những chỉ đạo, hướng dẫn từ các Bộ, ngành Trung ương; từng bước tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, linh hoạt, gắn với thực tiễn phát triển của thành phố trong giai đoạn mới. Ngay sau khi hoàn thành việc hợp nhất, sáp nhập, Sở Tư pháp Hải Phòng đã chủ trì, phối hợp cùng các cơ quan, đơn vị, địa phương, tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định ban hành Quy chế phối hợp công tác tổ chức thi hành pháp luật trên địa bàn thành phố; là cơ sở cho việc phân công trách nhiệm, phối hợp thực hiện nhiệm vụ tổ chức thi hành pháp luật giữa các cấp, các ngành, địa phương kịp thời, hiệu quả.

Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước cũng như thành phố có sự chuyển mình, thay đổi mạnh mẽ, việc không ngừng đổi mới và hoàn thiện thể chế công tác tổ chức thi hành pháp luật là một trong những giải pháp cơ bản, cốt lõi để góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống; trong đó, cần: Nghiên cứu bổ sung cơ chế để nhân dân tích cực tham gia vào các hoạt động xây dựng pháp luật và giám sát thi hành pháp luật; Tiếp tục nâng cao hiệu quả cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong hoạt động tổ chức thi hành pháp luật; Kiện toàn và đổi mới về tổ chức, bộ máy, biên chế làm công tác tổ chức thi hành pháp luật. Trước yêu cầu của thực tiễn, của sự phát triển mạnh mẽ về khoa học công nghệ, mục tiêu đổi mới cán bộ, công chức làm công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn.

Đồng chí Trần Đức Huấn, Uỷ viên Ban Thường vụ Đảng uỷ,

                            Phó Giám đốc Sở Tư pháp