1. Vài nét khái quát về hệ giá trị quốc gia

“Hệ giá trị” được hiểu là hệ thống các giá trị được hình thành, liên kết với nhau theo một số nguyên tắc nhất định, thực hiện những chức năng đặc thù, có mối liên hệ mang tính lịch sử cụ thể[1]. Mỗi quốc gia, dân tộc trong suốt chiều dài xây dựng và phát triển luôn lựa chọn những giá trị chuẩn mực nhất định hay còn gọi là hệ giá trị quốc gia. Như vậy, ở góc độ chung nhất, có thể hiểu “hệ giá trị quốc gia” là hệ thống những giá trị gắn với điều kiện địa lý, lịch sử, văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc, được quốc gia đó thừa nhận, trở thành mục tiêu, động lực, khát vọng để con người trong quốc gia đó hướng tới. Hệ giá trị quốc gia không phải là yếu tố bất biến. Đó là những giá trị được kết tinh từ quá khứ, phát huy vai trò trong hiện tại và có ý nghĩa định hướng tương lai.

Đối với nước ta, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII năm 1998 xác định những đức tính mà con người Việt Nam cần xây dựng, hướng tới gồm có: tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và CNXH; ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI năm 2014 xác định, trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước; nhân ái; nghĩa tình; trung thực; đoàn kết; cần cù; sáng tạo.

Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, hệ giá trị dân tộc được xác định, đó là xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới, phát triển, hội nhập với những giá trị chuẩn mực phù hợp, gắn với giữ gìn, phát huy giá trị gia đình Việt Nam, hệ giá trị văn hóa, giá trị của quốc gia - dân tộc. Hội nghị cũng chỉ rõ, cần có sự kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyền thống với giá trị thời đại, đó là: yêu nước; đoàn kết; tự cường; nghĩa tình; trung thực; trách nhiệm; kỷ cương; sáng tạo.

Như vậy, có thể thấy, ở mỗi quốc gia khác nhau, mỗi khu vực khác nhau, trong quá trình phát triển có những hệ giá trị khác nhau nhưng điểm chung nhất mà các quốc gia đều hướng tới, đó là những giá trị về “chân”, “thiện”, “mỹ”. Do đó, hệ giá trị quốc gia vừa mang những nét riêng, nét đặc trưng của mỗi dân tộc và đồng thời cũng mang những nét phổ quát của nhân loại. Hệ giá trị quốc gia ở Việt Nam được vun đắp, giữ gìn, kế thừa và phát triển trong suốt lịch sử dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước. Mỗi tỉnh, thành phố dựa trên những lợi thế sẵn có sẽ phát huy những giá trị tốt đẹp của hệ giá trị quốc gia Việt Nam để vận dụng tại địa phương của mình. Đối với Hải Phòng, thành phố đã và đang vận dụng, phát huy những nội dung cơ bản của hệ giá trị quốc gia trong thực tiễn xây dựng, phát triển của mình.

2. Phát huy hệ giá trị quốc gia trong thực tiễn phát triển của Hải Phòng và một số vấn đề đặt ra trong giai đoạn hiện nay

Hải Phòng là thành phố Cảng lâu đời, nằm ở vị trí trung tâm vùng duyên hải Bắc Bộ, là đầu mối giao thông quan trọng và cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc, giao lưu thuận lợi với các địa phương trong nước và quốc tế. Trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, thành phố Hải Phòng luôn phát huy truyền thống cách mạng và năng động, sáng tạo trong sự nghiệp đổi mới. Mỗi người dân Hải Phòng đã và đang không ngừng bồi đắp những phẩm chất quý báu để xây dựng nên một “Hải Phòng trung dũng - quyết thắng”.

Có thể kể tới một số kết quả nổi bật của thành phố trong thời gian qua: Năm 2024, quy mô kinh tế Hải Phòng đứng thứ 5 toàn quốc; là địa phương duy nhất tăng trưởng hai con số liên tục trong suốt một thập kỷ. Thu ngân sách nhà nước xếp thứ 3, thu hút vốn FDI xếp thứ 2 toàn quốc. Hải Phòng luôn kiên định thực hiện chủ trương “Đầu tư cho an sinh, phúc lợi xã hội đi trước so với tốc độ phát triển kinh tế”. Văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế có nhiều chuyển biến tích cực. Hải Phòng hiện không còn hộ nghèo, đồng thời, thành phố triển khai nhiều chính sách an sinh xã hội mang tính đột phá như: Là địa phương đi đầu trong việc hỗ trợ 100% học phí cho học sinh các cấp, hỗ trợ chi phí đào tạo nghề, chăm lo người có công và các nhóm yếu thế; Việc tặng quà gia đình chính sách, người có công, người cao tuổi, hộ nghèo, hộ cận nghèo trong dịp lễ, tết ở Hải Phòng cao nhất cả nước với kinh phí 580 tỷ đồng/năm; Chính sách mới đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở với kinh phí 455 tỷ đồng/năm; Chế độ dinh dưỡng đặc thù và mức thưởng đối với huấn luyện viên, vận động viên đạt thành tích tại các giải thể thao quốc gia với dự kiến kinh phí gần 40 tỷ đồng/năm (đứng ở tốp đầu cả nước); Chính sách về hỗ trợ đào tạo, đãi ngộ nhân lực ngành y tế với tổng kinh phí dự kiến thực hiện giai đoạn 2024 - 2030 khoảng 315,8 tỷ đồng… Đặc biệt, vừa qua, lần đầu tiên, thành phố Hải Phòng đứng đầu cả nước cả 3 chỉ số, bao gồm: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI); Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS).

Bên cạnh những yếu tố thuận lợi, Hải Phòng cũng như nhiều thành phố khác đang đứng trước những thách thức mới đặt ra trong giai đoạn hiện nay như: Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data); xu thế phát triển kinh tế xanh, bền vững; thách thức từ cạnh tranh, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, thách thức về văn hóa và tư tưởng... Đặc biệt, trong việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính; hợp nhất thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương cũng đặt ra cho thành phố nhiều thời cơ cũng như những thách thức mới. Vậy hệ giá trị quốc gia với những giá trị tốt đẹp được vận dụng, phát huy như thế nào trong thực tiễn phát triển của thành phố Hải Phòng giai đoạn hiện nay?

Phát huy tính năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung

Tháng 11/2024, trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm cùng đoàn công tác Trung ương làm việc với Thành ủy Hải Phòng, Tổng Bí thư chỉ rõ: “Hải Phòng đã đạt được những thành tựu mà nhiều địa phương khác chưa làm được khi cùng chung một bối cảnh, cùng thể chế”. Điều này có được là nhờ Đảng bộ và chính quyền thành phố Hải Phòng đã biết khơi dậy tinh thần “dám nghĩ - dám làm” của lãnh đạo thành phố, biết phát huy tiềm năng, chí khí, bản lĩnh, kiên nghị, thông minh và táo bạo vốn đã thành cốt cách của người Hải Phòng”.

Trong những năm đầu miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, Hải Phòng đi đầu với nhiều phong trào thi đua, nổi bật như phong trào “Sóng duyên hải” trong công nghiệp; phong trào “Xây dựng tổ đội lao động xã hội chủ nghĩa” với lá cờ đầu là Tổ đá nhỏ ca A của Nhà máy Xi măng Hải Phòng... Thành phố cũng là đơn vị tiên phong trong đổi mới khi thực hiện cơ chế “khoán sản phẩm trong nông nghiệp” và nhiều mô hình sáng tạo, góp phần quan trọng hình thành đường lối đổi mới toàn diện của Đảng ta.

Trong giai đoạn vừa qua, bên cạnh việc dự báo đúng xu hướng phát triển, những người lãnh đạo thành phố đã mạnh dạn, quyết đoán trong việc đề ra những định hướng táo bạo, những cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới nhằm tạo sự phát triển bứt phá cho thành phố. Chính những điều đó đã giúp Hải Phòng từ một đô thị bị ảnh hưởng nặng nề do chiến tranh đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và dịch vụ hàng đầu của cả nước.

Phát huy tối đa những lợi thế hiện có để phát triển và luôn chú trọng việc “lấy dân làm gốc”

Dựa trên những lợi thế hiện có, thành phố đã chủ động đề xuất, tham mưu Bộ Chính trị ban hành các nghị quyết chuyên đề, định hướng chiến lược cho sự phát triển của Hải Phòng. Đó là Nghị quyết số 32-NQ/TW ngày 05/3/2003 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển thành phố Hải Phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và Nghị quyết số 45- NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chính những đột phá về thể chế giúp kinh tế Hải Phòng năm thứ 10 liên tiếp tăng trưởng 02 con số, điều mà chưa có địa phương nào trên cả nước đạt được và được xem là “kỳ tích” trong thời kỳ đổi mới. Tổng thu ngân sách nhà được đạt trên 116 nghìn tỷ đồng; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại, công nghiệp phát triển mạnh, từng bước khẳng định là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. GDP bình quân đầu người đạt 8.665 USD (gấp 5,4 lần so với năm 2010). Hải Phòng là một trong những địa phương trong nhiều năm thu hút FDI cao nhất cả nước (Nếu như năm 2010 thành phố chỉ thu hút được 157 triệu USD vốn FDI thì năm 2024, thành phố đã thu hút được 4,7 tỷ USD vốn FDI). Diện mạo đô thị, nông thôn được cải thiện nhanh chóng, hạ tầng giao thông được đầu tư trọng điểm, thành phố đã và đang xây dựng gần 100 cây cầu tạo ra sự kết nối giữa ngoại thành với nội thành, giữa Hải Phòng với các tỉnh, mở ra triển vọng thu hút đầu tư, phát triển kinh tế. Nỗ lực thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm tạo sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số trên thành phố Cảng.

Thành phố ban hành những cơ chế, chính sách đặc thù mang ý nghĩa an sinh, phúc lợi xã hội nên được người dân đồng thuận rất cao như: Nghị quyết về hỗ trợ xây dựng nông thôn mới, chỉnh trang đô thị; xây, sửa nhà cho người có công, hộ nghèo; tăng mức bảo trợ xã hội; chính sách về phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi, tuyển chọn, sử dụng, đãi ngộ đội ngũ giáo viên giỏi trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia, quốc tế; miễn phí cho học sinh từ mầm non đến THPT; Hải Phòng đứng đầu cả nước về mức quà tặng với thân nhân gia đình liệt sỹ, người có công; chăm lo Tết cho người nghèo và các đối tượng bảo trợ xã hội luôn cao hơn mức bình quân chung các tỉnh, thành phố lân cận từ 1-1,5 lần, phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân.

Hiện nay, Quốc hội cũng đang xem xét việc ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 35/2021/QH15 ngày 13/11/2021 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng; trong đó có nhiều chính sách vượt trội để thu hút đầu tư chiến lược vào công nghệ cao, kinh tế xanh, phát triển hạ tầng số; thí điểm các mô hình kinh tế mới và cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, quản trị đô thị… phù hợp với đặc thù của Hải Phòng. Thực tiễn ở Hải Phòng đã chứng minh: Sự tăng trưởng kinh tế đi đôi với nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân, an sinh xã hội đi trước một bước so với tốc độ tăng trưởng về kinh tế đã thực sự trở thành động lực tinh thần, khơi dậy tính tích cực chính trị của người dân thành phố. Những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố những năm gần đây là những “minh chứng” sống động, có sức thuyết phục, tạo không khí phấn khởi, bồi đắp niềm tin trong các tầng lớp Nhân dân, chung tay vì sự phát triển nhanh, mạnh, vững chắc của thành phố.

Có thể nói, với lịch sử hình thành phát triển và những nét đặc trưng của văn hoá địa phương; với những phẩm chất cao đẹp “Đoàn kết - Nghĩa tình - Năng động - Sáng tạo”, Hải Phòng đã phát huy cao độ hệ giá trị quốc gia trong thực tiễn phát triển của thành phố, xứng danh “thành phố anh hùng”.

Phạm Thị Liên - Trường Chính trị Tô Hiệu