Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, báo chí luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách là phương tiện thông tin thiết yếu của đời sống xã hội, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn tin cậy của Nhân dân. Những quy định của Luật Báo chí đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để báo chí phát triển chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn, đồng thời bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của công dân theo Hiến pháp. Các nội dung mới của Luật Báo chí tiếp tục được hoàn thiện theo định hướng phát triển báo chí số, nền tảng số báo chí quốc gia và quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Khẳng định vị trí, chức năng, nhiệm vụ của báo chí cách mạng Việt Nam

Luật xác định rõ báo chí nước ta là báo chí cách mạng, gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Báo chí không chỉ có chức năng thông tin trung thực, kịp thời về tình hình đất nước và thế giới, mà còn thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như:

Tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; Góp phần ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội; Định hướng dư luận xã hội; Phát hiện, cổ vũ người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến; Đấu tranh phòng, chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí; Tham gia truyền thông chính sách, thông tin đối ngoại; Góp phần nâng cao hình ảnh, vị thế quốc gia.

Đây là những quy định thể hiện rõ sứ mệnh chính trị - xã hội của báo chí trong thời kỳ mới, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa nền tảng.

Bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của công dân

Một nội dung rất quan trọng của Luật là ghi nhận đầy đủ quyền của công dân trong lĩnh vực báo chí.

Theo đó, công dân có quyền: Sáng tạo tác phẩm báo chí; Cung cấp thông tin cho báo chí; Phản hồi thông tin trên báo chí; Yêu cầu cải chính khi thông tin sai; Tiếp cận thông tin báo chí; Liên kết với cơ quan báo chí để thực hiện sản phẩm báo chí; Phát biểu ý kiến về các vấn đề của đất nước và xã hội trên báo chí.

Những quy định này đã cụ thể hóa quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp bảo vệ, đồng thời tạo cơ chế để người dân tham gia tích cực vào đời sống chính trị - xã hội thông qua báo chí.

Cùng với đó, Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc tiếp nhận, đăng tải, trả lời các ý kiến, kiến nghị, phản ánh của công dân; trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo điều kiện để các quyền này được thực hiện trên thực tế.

Quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động báo chí

Để bảo đảm môi trường thông tin lành mạnh, Luật Báo chí dành một điều riêng quy định các hành vi bị nghiêm cấm.

Các hành vi bị cấm bao gồm: Đăng, phát thông tin chống Nhà nước; Xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; Thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức, danh dự cá nhân; Kích động bạo lực, chiến tranh, hận thù dân tộc, tôn giáo; Tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; Thông tin gây ảnh hưởng xấu đến trẻ em; Cản trở hoạt động nghề nghiệp hợp pháp của nhà báo; Đe dọa, hành hung phóng viên, nhà báo; Đăng tải lại các nội dung đã bị đình chỉ, thu hồi hoặc buộc cải chính.

Đây là những quy định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thông tin xấu độc, tin giả, xuyên tạc trên mạng xã hội và không gian số ngày càng gia tăng.

Chính sách của Nhà nước về phát triển báo chí hiện đại, chuyển đổi số

Luật đã thể hiện rõ định hướng phát triển lâu dài của báo chí nước nhà thông qua các chính sách của Nhà nước.

Nhà nước có chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí, đồng thời tập trung đầu tư vào các lĩnh vực trọng điểm như: Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực báo chí; Phát triển báo chí số; Xây dựng nền tảng số báo chí quốc gia; Xây dựng hạ tầng dữ liệu báo chí số; Công cụ giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng; Hỗ trợ báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, thông tin đối ngoại, vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo.

Những nội dung này rất phù hợp với yêu cầu xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và chuyển đổi số toàn diện hiện nay.

Quyền và nghĩa vụ của nhà báo

Luật quy định cụ thể địa vị pháp lý của nhà báo, quyền tác nghiệp và nghĩa vụ nghề nghiệp.

Về quyền của nhà báo

Nhà báo được: Hoạt động báo chí trong và ngoài nước theo quy định pháp luật; Được khai thác, sử dụng thông tin phục vụ tác nghiệp; Được đến cơ quan, tổ chức để hoạt động nghiệp vụ khi xuất trình thẻ nhà báo; Được tác nghiệp tại phiên tòa công khai; Được pháp luật bảo vệ khi hoạt động nghề nghiệp.

Về nghĩa vụ

Nhà báo phải: Thông tin trung thực, khách quan; Tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp; Không lợi dụng danh nghĩa nhà báo để sách nhiễu; Cải chính, xin lỗi khi thông tin sai; Chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tác phẩm báo chí.

Các quy định này vừa bảo đảm điều kiện cho nhà báo tác nghiệp, vừa đặt ra yêu cầu cao về bản lĩnh chính trị, đạo đức và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng

Một điểm rất mới và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc là Luật đã dành riêng quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Theo đó, hoạt động báo chí trên môi trường số phải: Tuân thủ Luật Báo chí và pháp luật về an ninh mạng; Phù hợp tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; Bảo đảm bản quyền nội dung; Kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử; Chịu sự giám sát bằng công cụ số.

Quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để báo chí chính thống phát triển mạnh trên các nền tảng số, nâng cao sức cạnh tranh trước mạng xã hội và các nguồn tin không chính thống.

Có thể khẳng định, Luật Báo chí là hành lang pháp lý quan trọng để báo chí Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đồng hành cùng sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững của đất nước. Trong giai đoạn hiện nay, việc quán triệt và thực hiện nghiêm Luật Báo chí có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo vệ quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của Nhân dân, phát huy vai trò định hướng của báo chí cách mạng, nâng cao chất lượng truyền thông chính sách, đồng thời, chủ động đấu tranh với thông tin sai trái, thù địch, xây dựng niềm tin xã hội, củng cố đồng thuận trong Nhân dân, góp phần phục vụ hiệu quả công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền và phát triển đất nước.