Thị trường bảo hiểm Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch, năng lực tài chính và bảo vệ quyền lợi bên mua bảo hiểm. Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 97/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01/7/2023 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm được xem là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, góp phần nâng cao chất lượng quản trị thị trường và củng cố niềm tin của người dân, nhà đầu tư đối với lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là minh bạch hóa thủ tục cấp Giấy phép thành lập và hoạt động đối với doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam. Theo quy định mới, hồ sơ có thể được nộp trực tiếp, qua bưu điện hoặc qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến, thể hiện xu hướng cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - bảo hiểm. Đáng chú ý, Nghị định quy định rõ thời hạn Bộ Tài chính yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ là 30 ngày; thời gian hoàn thiện hồ sơ tối đa 12 tháng kể từ thông báo đầu tiên. Cách thiết kế này vừa tạo điều kiện cho nhà đầu tư chủ động hoàn thiện hồ sơ, vừa tránh tình trạng kéo dài thủ tục, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý.

Việc bổ sung thủ tục mở, chấm dứt, thay đổi tên và địa điểm chi nhánh, văn phòng đại diện cũng cho thấy định hướng quản lý ngày càng chặt chẽ nhưng thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Chỉ trong vòng 15 ngày kể từ khi có quyết định của cấp có thẩm quyền, doanh nghiệp phải thông báo Bộ Tài chính; đồng thời cơ quan quản lý phản hồi trong 7 ngày làm việc nếu hồ sơ hợp lệ. Đặc biệt, quy định yêu cầu báo cáo phương án xử lý nghĩa vụ khi chấm dứt hoạt động chi nhánh là điểm nhấn rất quan trọng, bởi mục tiêu cao nhất của thị trường bảo hiểm không chỉ là mở rộng mạng lưới mà còn phải bảo đảm không ảnh hưởng đến quyền lợi của bên mua bảo hiểm và các chủ thể liên quan.

Một thay đổi khác là nâng chuẩn về vốn điều lệ tối thiểu, qua đó tăng sức khỏe tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm. Theo Nghị định mới, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm tử kỳ có thời hạn từ 1 năm trở xuống phải có vốn điều lệ tối thiểu 400 tỷ đồng. Với lĩnh vực tái bảo hiểm, mức vốn tối thiểu được điều chỉnh từ 500 tỷ đồng đến 1.400 tỷ đồng, tùy phạm vi nghiệp vụ. Việc nâng chuẩn vốn không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật, mà phản ánh quan điểm quản lý hiện đại: doanh nghiệp bảo hiểm phải có năng lực tài chính đủ mạnh để bảo đảm khả năng thanh toán, chia sẻ rủi ro và duy trì ổn định thị trường trong các tình huống phát sinh tổn thất lớn.

Ở góc độ thị trường, quy định mới về chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp trong doanh nghiệp môi giới bảo hiểm cũng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc bổ sung điều kiện sau chuyển nhượng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm là cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với biến động cơ cấu sở hữu, ngăn ngừa tình trạng thâu tóm thiếu minh bạch hoặc thay đổi cổ đông lớn nhưng làm suy giảm điều kiện hoạt động pháp lý của doanh nghiệp.

Một nội dung rất đáng chú ý trong bối cảnh hội nhập là quy định trách nhiệm đối với hoạt động cung cấp dịch vụ bảo hiểm qua biên giới. Theo quy định sửa đổi, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới và tổ chức cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh điều kiện của đối tác cung cấp dịch vụ qua biên giới; đồng thời thực hiện chế độ báo cáo hằng quý với Bộ Tài chính trong thời hạn 30 ngày kể từ khi kết thúc quý. Quy định này cho thấy xu hướng quản lý rủi ro xuyên biên giới đang được đặt ở mức cao hơn, nhất là khi các sản phẩm bảo hiểm quốc tế, bảo hiểm số và dịch vụ phụ trợ xuyên quốc gia ngày càng phát triển mạnh.

Có thể thấy, những sửa đổi của Nghị định 97/2026/NĐ-CP không chỉ dừng ở việc bổ sung thủ tục hành chính mà hướng đến mục tiêu lớn hơn là nâng chuẩn quản trị, tăng năng lực tài chính, kiểm soát rủi ro và bảo vệ người tham gia bảo hiểm. Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm ngày càng đa dạng về sản phẩm, mở rộng về quy mô và chịu tác động mạnh của công nghệ số, việc hoàn thiện hành lang pháp lý là điều kiện tiên quyết để thị trường phát triển lành mạnh, bền vững. Những điều chỉnh mới từ Nghị định 97/2026/NĐ-CP vì vậy được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho ngành bảo hiểm Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển chuyên nghiệp hơn, tiệm cận các chuẩn mực quản trị hiện đại của khu vực và quốc tế.