Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 18/8/2026 phê duyệt Đề án “Chương trình học bổng toàn phần dành cho các nhà khoa học trẻ, sinh viên xuất sắc đi đào tạo tại các trường đại học hàng đầu thế giới về các công nghệ chiến lược”.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, sự phát triển đột phá của các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng mới, công nghệ lượng tử và tự động hóa nâng cao đang giữ vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh và an ninh quốc gia. Việc phê duyệt Đề án học bổng toàn phần đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg thể hiện tầm nhìn chiến lược và sự chủ động của Chính phủ Việt Nam trong việc chuẩn bị lực lượng lao động trình độ cao, đón đầu các sóng công nghệ tiên tiến nhất thế giới. Đề án không chỉ giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt nhân tài trình độ cao trong nước mà còn tạo cú hích lớn cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ của đất nước trong giai đoạn mới.

Để bảo đảm tính định hướng và hiệu quả đầu tư nguồn lực, quá trình tuyển chọn và cử người đi đào tạo ở nước ngoài được yêu cầu phải bám sát Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược ban hành kèm theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Sự kết nối chặt chẽ giữa chương trình đào tạo quốc tế với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các cơ sở nghiên cứu trong nước sẽ bảo đảm các tri thức tiếp thu được từ nước ngoài nhanh chóng được ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa tại Việt Nam. Về phương thức tài chính, ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhằm bảo đảm tính bền vững và định hướng chiến lược của Đề án. Đồng thời, Nhà nước mở rộng cơ chế đẩy mạnh xã hội hóa, huy động linh hoạt các nguồn lực hợp pháp từ hợp tác quốc tế, các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp công nghệ nhằm tối ưu hóa nguồn lực, gắn kết quy trình đào tạo với nhu cầu sử dụng thực tế của thị trường.

Theo các mục tiêu cụ thể được quy định tại Đề án, từ nay đến hết năm 2035, chương trình sẽ tuyển chọn và trao tổng cộng 1.500 suất học bổng toàn phần ở các cấp độ đào tạo khác nhau. Cơ cấu phân bổ chỉ tiêu được tính toán khoa học nhằm bảo đảm sự cân đối giữa lực lượng nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và đội ngũ kế cận. Cụ thể, Đề án dành 100 chỉ tiêu cho trình độ đại học nhằm phát hiện và ươm mầm sớm các tài năng trẻ. Ở cấp độ sau đại học, Đề án phân bổ 400 chỉ tiêu cho trình độ thạc sĩ và 500 chỉ tiêu cho trình độ tiến sĩ nhằm hình thành đội ngũ chuyên gia, kỹ sư trưởng và nhà khoa học nòng cốt. Đặc biệt, 500 chỉ tiêu còn lại được dành riêng cho các nhà nghiên cứu thực hiện chương trình sau tiến sĩ, hướng tới mục tiêu xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng chủ trì các dự án công nghệ tầm cỡ quốc tế.

Yêu cầu về chất lượng đào tạo được đặt lên hàng đầu với những tiêu chuẩn khắt khe đối với ngành học và cơ sở giáo dục tiếp nhận. Các chương trình đào tạo bắt buộc phải thuộc danh mục các ngành công nghệ chiến lược do Nhà nước ban hành. Đồng thời, cơ sở giáo dục đại học ở nước ngoài tiếp nhận người học phải thuộc nhóm 500 đại học hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín tại thời điểm xét tuyển. Quy định này bảo đảm các tài năng của Việt Nam được tiếp cận với môi trường học thuật tiên tiến nhất, hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại và những tri thức công nghệ mới nhất của nhân loại.

Đề án quy định tiêu chí tuyển chọn công khai, minh bạch và nâng cao chuẩn mực đối với từng nhóm đối tượng thụ hưởng nhằm chọn đúng những cá nhân có năng lực học tập và nghiên cứu vượt trội. Đối với trình độ đại học, ứng viên là học sinh trung học phổ thông hoặc sinh viên năm thứ nhất đạt giải Nhất, Nhì, Ba trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia, hoặc kỳ thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia và quốc tế. Đặc biệt, Đề án mở rộng chính sách ưu đãi đối với sinh viên năm thứ nhất đạt loại giỏi trở lên tại các trường đại học thuộc lực lượng vũ trang nhân dân như Quân đội và Công an, nhằm chủ động xây dựng lực lượng chuyên gia công nghệ nòng cốt phục vụ an ninh, quốc phòng và công nghiệp an ninh mạng.

Đối với cấp độ thạc sĩ và tiến sĩ, đối tượng dự tuyển là cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đang công tác tại các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục đại học hoặc được các bộ, ngành, địa phương giới thiệu. Các cơ quan tiến cử phải có cam kết ưu tiên tuyển dụng và bố trí vị trí công tác phù hợp cho ứng viên sau khi tốt nghiệp trở về nước. Về tiêu chuẩn chuyên môn, ứng viên dự tuyển thạc sĩ phải tốt nghiệp đại học loại giỏi trở lên, trong khi ứng viên dự tuyển tiến sĩ yêu cầu có bằng thạc sĩ với điểm trung bình chung học tập đạt từ 8,0 trên thang điểm 10 trở lên. Đối với chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ, chính sách hướng tới các nhà khoa học trẻ đang công tác tại các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp nhà nước đã có những công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế uy tín, sở hữu bằng độc quyền sáng chế hoặc là tác giả của các sản phẩm công nghệ đã được ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn.

Thời gian thực hiện công tác tuyển chọn và cử người đi đào tạo sẽ được triển khai chính thức từ năm 2027 đến năm 2035. Khoảng thời gian từ nay đến cuối năm 2026 được xác định là giai đoạn then chốt để các cơ quan chức năng tập trung hoàn thiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, quy chế quản lý tài chính, tiêu chí tuyển chọn chi tiết và phương án sử dụng nhân lực sau đào tạo. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng này nhằm bảo đảm khi các lưu học sinh hoàn thành chương trình trở về nước sẽ có ngay môi trường làm việc phù hợp, cơ chế đãi ngộ tương xứng để phát huy tối đa năng lực chuyên môn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đóng vai trò là cơ quan chủ trì triển khai Đề án, chịu trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính, Bộ Công an cùng các bộ, ngành, địa phương liên quan trong suốt quá trình thực hiện. Sự phối hợp liên ngành này tập trung vào việc quản lý, theo dõi, cấp phát kinh phí kịp thời, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của lưu học sinh ở nước ngoài, đồng thời xây dựng cơ chế tuyển dụng đặc cách, bố trí vị trí việc làm phù hợp cho các tài năng sau khi về nước. Quyết định số 1600/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán "chảy máu chất xám", tạo động lực mạnh mẽ để các nhà khoa học trẻ cống hiến lâu dài, góp phần đưa Việt Nam bứt phá trở thành quốc gia phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đức Hạnh