Ngày 24/8/2026, Quốc hội ban hành Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026 quy định cơ chế chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Luật được ban hành theo hướng thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng đồng thời xác lập các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội nhằm tạo động lực mới cho phát triển đô thị, nhất là đô thị đặc biệt, thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và đầu tư xây dựng dự án khu đô thị lấn biển.

Luật được thực hiện trên nguyên tắc bảo đảm tính hợp hiến, đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Qua đó, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của từng địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” tạo sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Kiểm soát chặt chẽ việc thí điểm cơ chế, chính sách

Một trong những nội dung được tiếp thu, chỉnh lý đáng chú ý là quy định về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng.

Theo đó, trường hợp Chính phủ ban hành nghị định để thí điểm một số cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong luật, văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội để áp dụng đối với thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt thì phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Phạm vi thí điểm cũng được giới hạn nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực, hạn chế việc lạm dụng cơ chế thí điểm.

Tăng cường phân cấp, phân quyền trong công tác quy hoạch

Luật bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân Thành phố trong điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể thành phố, qua đó tăng tính chủ động của chính quyền địa phương trong quản lý và tổ chức thực hiện quy hoạch. Quy định này góp phần bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước, tăng cường kết nối giữa quy hoạch của thành phố với quy hoạch khu kinh tế đặc biệt trên địa bàn.

Bên cạnh đó, Luật xác định khu thương mại tự do là “khu chức năng” đồng thời làm rõ khái niệm “cấp có thẩm quyền” góp phần thống nhất cách hiểu và thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện.

Đối với việc quyết định tổng số lượng biên chế, quy định được hoàn thiện theo hướng bổ sung tiêu chí bảo đảm phù hợp với khối lượng công việc thực tế, đồng thời tính đến trường hợp có quyết định khác của cấp có thẩm quyền.

Hoạt động xã hội hóa các công việc chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính cũng được quy định theo hướng bảo đảm quyền tự do lựa chọn của cá nhân, tổ chức, tránh phát sinh cơ chế bắt buộc hoặc làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Hoàn thiện cơ chế phát triển khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp

Đối với khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp, Luật bổ sung thẩm quyền của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc quy định yêu cầu, điều kiện cụ thể đối với phòng giao dịch của chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong khu thương mại tự do. Quy định này nhằm tăng cường kiểm soát các rủi ro liên quan đến quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền đồng thời góp phần hạn chế sức ép cạnh tranh không phù hợp đối với các ngân hàng trong nước.

Chính phủ được giao quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ chế đặc thù được triển khai thống nhất, minh bạch và hiệu quả trên thực tế.

Tạo động lực phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam

Luật làm rõ mục tiêu xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy trung tâm phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam theo hướng hiện đại, có khả năng thu hút nguồn vốn và các dịch vụ tài chính quốc tế.

Hội đồng nhân dân Thành phố được giao thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế trên cơ sở ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế được cung cấp dịch vụ tài chính và các dịch vụ hỗ trợ khác theo giấy phép thành lập và hoạt động cho tổ chức trong nước để phục vụ giao dịch, thu hút nguồn vốn quốc tế. Việc triển khai các hoạt động này phải tuân thủ đầy đủ các quy định về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quản lý nợ công.

Tạo cơ sở pháp lý cho phát triển hạ tầng năng lượng

Đối với phát triển hạ tầng năng lượng và công nghiệp năng lượng, Luật bổ sung đầy đủ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố trong việc quy định đối tượng, điều kiện tham gia, cơ chế thực hiện và trách nhiệm của các bên trong hoạt động mua bán điện trực tiếp.

Quy định này vừa tạo cơ sở pháp lý để địa phương chủ động thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng năng lượng và công nghiệp năng lượng, vừa bảo đảm yêu cầu an toàn, ổn định và hiệu quả trong vận hành hệ thống điện.

Với những cơ chế, chính sách được thiết kế theo hướng đột phá, vượt trội, tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 là hành lang pháp lý thuận lợi để khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế của từng địa phương. Qua đó, góp phần hình thành hệ thống đô thị hiện đại, đồng bộ, có sức cạnh tranh cao, phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Ngọc Huyền