Anh Minh sinh ra trong một gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Bố anh mất sớm, một mình mẹ tần tảo nuôi con khôn lớn. Không may, khi tuổi đã cao, mẹ anh lại mắc bệnh nặng, sức khỏe suy yếu và không còn khả năng tự chăm sóc bản thân. Là người con duy nhất trong gia đình, anh Minh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc từ bỏ công việc đang làm ổn định ở miền Nam để trở về quê, ngày đêm chăm sóc mẹ già.
Những ngày đầu trở về quê, cuộc sống của anh Minh vô cùng chật vật. Không có việc làm ổn định, anh phải chạy vạy khắp nơi để tìm kế sinh nhai. Trong khi đó, bệnh tình của mẹ ngày càng nặng, tiền thuốc men, chi phí sinh hoạt đè nặng lên vai anh. Áp lực kinh tế khiến anh nhiều lúc rơi vào trạng thái buồn bã, lo lắng và gần như tuyệt vọng.
Thấy hoàn cảnh khó khăn của Minh, người anh họ là Tình đã không ngần ngại giúp đỡ. Anh Tình cho Minh mượn một chiếc xe máy để chạy xe ôm, kiếm thêm thu nhập. Nhờ có phương tiện này, Minh dần ổn định được cuộc sống, có tiền trang trải thuốc men cho mẹ và duy trì sinh hoạt hằng ngày. Trong suốt hơn một năm, chiếc xe máy trở thành nguồn sống chính của anh.
Tuy nhiên, một sự việc bất ngờ đã xảy ra. Một ngày nọ, có một người tên Hưng tìm đến gặp Minh và yêu cầu trả lại chiếc xe máy. Anh Hưng cho biết đó là tài sản của mình, trước đây đã cho anh Tình mượn khi đi làm ăn xa. Không chỉ dừng lại ở việc đòi lại xe, anh Hưng còn yêu cầu Minh phải chia số tiền mà anh đã kiếm được từ việc chạy xe ôm trong suốt thời gian qua.
Trước yêu cầu này, anh Minh tỏ ra rất bất ngờ. Anh đồng ý trả lại xe vì hiểu rằng đó là tài sản của anh Hưng. Tuy nhiên, về số tiền kiếm được, anh Minh cho biết toàn bộ thu nhập đều đã dùng để lo thuốc men cho mẹ và chi tiêu sinh hoạt, nên không còn tích lũy. Anh không thể đáp ứng yêu cầu chia tiền của anh Hưng. Điều này khiến hai bên xảy ra tranh cãi, mâu thuẫn ngày càng căng thẳng.
Nhận được tin báo về vụ việc, tổ hòa giải của thôn đã kịp thời vào cuộc. Chị Hồng - một hòa giải viên có kinh nghiệm được phân công tìm hiểu sự việc và đứng ra giải quyết. Sau khi lắng nghe ý kiến từ cả hai phía và xem xét kỹ hoàn cảnh, chị Hồng xác định nguyên nhân chính của mâu thuẫn là do anh Hưng yêu cầu chia số tiền mà anh Minh có được từ việc sử dụng chiếc xe máy.
Như vậy, chị Hồng phải tìm hiểu để xác định xem việc anh Hưng đòi chia số tiền có được từ việc chạy xe ôm của anh Minh có căn cứ không? Đồng thời, xác định trường hợp của anh Minh thuộc trường hợp chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình thì có quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản này không?
Trên cơ sở đó, chị Hồng tìm hiểu các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về chiếm hữu có căn cứ pháp luật; chiếm hữu ngay tình và suy đoán về tình trạng và quyền của người chiếm hữu như sau:
- Điều 165 về chiếm hữu có căn cứ pháp luật quy định:
“1. Chiếm hữu có căn cứ pháp luật là việc chiếm hữu tài sản trong trường hợp sau đây:
a) Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản;
b) Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản;
c) Người được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự phù hợp với quy định của pháp luật;
d) Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được ai là chủ sở hữu, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu, bị vùi lấp, chìm đắm phù hợp với điều kiện theo quy định của Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan;
đ) Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước bị thất lạc phù hợp với điều kiện theo quy định của Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan;
e) Trường hợp khác do pháp luật quy định.
2. Việc chiếm hữu tài sản không phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều này là chiếm hữu không có căn cứ pháp luật”
- Căn cứ Điều 180 về chiếm hữu ngay tình quy định: “Chiếm hữu ngay tình là việc chiếm hữu mà người chiếm hữu có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu”.
- Căn cứ Điều 184 về suy đoán về tình trạng và quyền của người chiếm hữu quy định:
“1. Người chiếm hữu được suy đoán là ngay tình; người nào cho rằng người chiếm hữu không ngay tình thì phải chứng minh.
2. Trường hợp có tranh chấp về quyền đối với tài sản thì người chiếm hữu được suy đoán là người có quyền đó. Người có tranh chấp với người chiếm hữu phải chứng minh về việc người chiếm hữu không có quyền.
3. Người chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai được áp dụng thời hiệu hưởng quyền và được hưởng hoa lợi, lợi tức mà tài sản mang lại theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.
Theo quy định của pháp luật, trường hợp của anh Minh được xác định là chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình. Người chiếm hữu ngay tình được phép khai thác công dụng của tài sản và được hưởng hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản đó. Trong trường hợp này, số tiền mà anh Minh kiếm được từ việc chạy xe ôm chính là lợi tức hợp pháp. Do đó, yêu cầu của anh Hưng về việc chia số tiền này là không có căn cứ pháp lý.
Không chỉ dừng lại ở việc phân tích đúng sai theo pháp luật, chị Hồng còn khéo léo vận dụng tình cảm và đạo lý. Chị chia sẻ với anh Hưng về hoàn cảnh éo le của anh Minh: một mình gánh vác gia đình, chăm sóc mẹ bệnh nặng, mọi thu nhập đều dùng để duy trì cuộc sống. Từ đó, chị khuyên anh Hưng nên cảm thông, đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để suy nghĩ thấu đáo hơn.
Sau khi nghe những lời phân tích vừa thấu tình, vừa đạt lý của chị Hồng, anh Hưng đã hiểu ra vấn đề. Anh nhận thấy yêu cầu của mình là không phù hợp, đồng thời cũng cảm thông với hoàn cảnh khó khăn của anh Minh. Cuối cùng, anh đồng ý nhận lại chiếc xe mà không yêu cầu chia tiền. Hai bên bắt tay giảng hòa, mâu thuẫn được giải quyết êm đẹp, tình cảm không bị rạn nứt.
Câu chuyện khép lại với một kết thúc tốt đẹp, không chỉ đảm bảo đúng quy định pháp luật mà còn giữ gìn được tình nghĩa giữa con người với nhau. Qua đó, cho thấy vai trò quan trọng của hòa giải trong cộng đồng, cũng như giá trị của sự cảm thông, chia sẻ trong cuộc sống.
Thanh Hương