Hải Phòng là thành phố Cảng lâu đời, nằm ở vị trí trung tâm vùng duyên hải Bắc Bộ, là đầu mối giao thông quan trọng và cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc, đã và đang có những bước phát triển vượt bậc, đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Phát huy truyền thống cách mạng “trung dũng - quyết thắng”, năng động, sáng tạo, đi đầu trong sự nghiệp đổi mới. Bước vào kỷ nguyên mới, Hải Phòng đẩy mạnh sắp xếp lại bộ máy, “kiến tạo mô hình chính quyền địa phương thông minh, tăng trưởng và gắn kết cộng đồng”. Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực hiện chuyển đổi số, thành phố Hải Phòng - trung tâm kinh tế biển, công nghiệp, logistics của miền Bắc - đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình quản trị đô thị, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân, doanh nghiệp. Kiến tạo chính quyền địa phương thông minh, tăng trưởng và gắn kết cộng đồng không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là bước đi chiến lược để Hải Phòng khẳng định vai trò đầu tàu phát triển vùng và hội nhập quốc tế.

Từ những thế mạnh vượt trội của chính quyền địa phương 2 cấp

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương hợp nhất thành phố mới có tên gọi là thành phố Hải Phòng. Trong dòng chảy lịch sử và phát triển của vùng đồng bằng Bắc Bộ, cả hai tỉnh, thành Hải Dương và Hải Phòng có nhiều điểm tương đồng về vị trí chiến lược, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đồng thời có những yếu tố lịch sử, văn hóa, xã hội…với những sắc thái riêng biệt nhưng có thể bổ khuyết cho nhau. Điều này tạo nên lợi thế, mở ra không gian phát triển và cơ hội kiến tạo mô hình địa phương thông minh, tăng trưởng và gắn kết cộng đồng.

Thành phố Hải Phòng (mới) sau hợp nhất có 114 đơn vị hành chính cấp xã; trong đó có 67 xã, 45 phường và 2 đặc khu. Sở dĩ việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 được coi là “cuộc cách mạng tạo nền tảng vững chắc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới” vì mô hình này tập trung vào việc tinh gọn bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và phân cấp quyền lực, giúp các địa phương nói chung và thành phố Hải Phòng nói riêng chủ động hơn trong công tác quản lý, gần gũi hơn với người dân địa phương.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh, cấp xã) đã khắc phục những bất cập trước đây như sự chồng chéo chức năng, nhiệm vụ; chi phí hành chính cao và thiếu linh hoạt. Đây là bước đột phá về thể chế, nhận được sự quan tâm sâu sắc của cả hệ thống chính trị và Nhân dân.

Kiến tạo mô hình “chính quyền thông minh” với mục tiêu đẩy mạnh việc tích hợp công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và dịch vụ công trực tuyến để mỗi địa phương trở thành một “thành phố thông minh”. Chính điều này có ý nghĩa tối ưu hóa chức năng quản lý, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng tạo dư địa lớn cho phát triển bằng cách tinh giản bộ máy và tăng sự phân cấp, phân quyền. Việc sáp nhập đơn vị hành chính giúp giảm chi phí hành chính (tiền lương, cơ sở vật chất…), tăng chi ngân sách cho đầu tư công và dịch vụ công, có thể tập trung nguồn lực để thực hiện các dự án kinh tế - xã hội tại địa phương. Mô hình này tạo không gian rộng hơn cho liên kết vùng và là sự cụ thể hóa chủ trương “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Đặc biệt, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp, thúc đẩy kinh tế số, đổi mới sáng tạo sẽ tăng cường gắn kết cộng đồng. Mô hình chính quyền địa phương thông minh đã đặt người dân ở yếu tố trung tâm; nói cách khác, người dân được gần gũi hơn với cán bộ, công chức và được phục vụ trực tiếp để đáp ứng những nhu cầu của mình. Cấp xã (xã, phường, đặc khu) - cấp gần dân nhất - được trao thêm quyền lực, trách nhiệm trong việc cung cấp trực tiếp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho Nhân dân để đáp ứng các nhu cầu về hộ tịch, đất đai, y tế, giáo dục, môi trường….

Việc nâng cao chất lượng phục vụ, đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân cũng chính là chính là một trong những cách thức làm giảm khoảng cách giữa chính quyền và nhân dân, tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Thực hiện sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, mỗi địa phương thiết lập “kênh” tiếp nhận kiến nghị để xử lý kịp thời, tăng sự ủng hộ của người dân, từ đó giúp xây dựng cộng đồng bền vững. Như việc quản lý rác thải, năng lượng tái tạo… tại cấp xã đã khuyến khích cộng đồng tham gia, tạo việc làm cho người dân và góp phần bảo vệ môi trường. Kết quả của hoạt động đó là sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa chính quyền với Nhân dân và sự hài lòng của người dân cũng là một trong các chỉ số đánh giá hiệu quả làm việc của cán bộ, công chức.

Dù có những thuận lợi cơ bản nhưng việc tổ chức thực hiện theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra những thách thức và không ít khó khăn, bất cập, như: hạ tầng công nghệ thông tin chưa đầy đủ, chưa đồng bộ; ngân sách cấp xã còn hạn hẹp, tiến độ giải ngân, xử lý tài sản dôi dư chậm, nguồn thu ít, phụ thuộc cấp trên; đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã còn chênh lệch về trình độ, năng lực, kỹ năng quản lý và ứng dụng công nghệ số. Để giải quyết khó khăn này, ngày 31/8/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 268/NQ-CP về tình hình triển khai thực hiện và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp để tiếp tục chỉ đạo và hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương triển khai có hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tiếp tục phát huy hiệu quả, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hiện đại hóa bộ máy hành chính nhà nước.

Đến kiến tạo mô hình chính quyền địa phương thông minh, tăng trưởng và gắn kết cộng đồng tại Hải Phòng

Trong nhiều năm qua, Hải Phòng luôn kiên định mục tiêu đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, xây dựng chính quyền số hiện đại, phục vụ Nhân dân. Hải Phòng nằm trong nhóm địa phương đi đầu triển khai chính quyền điện tử, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống một cửa điện tử. Đây là nền tảng vững chắc để chuyển sang chính quyền thông minh, gắn kết cộng đồng. Hải Phòng đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận:

Thứ nhất, thành phố luôn chú trọng các yếu tố tạo nền tảng để thực hiện tăng trưởng kinh tế, như phát huy lợi thế cảng biển, tinh thần đổi mới, sáng tạo, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực

Trước thời điểm thực hiện việc sát nhập các tỉnh, thành phố, Hải Phòng trở là địa phương duy nhất tăng trưởng hai con số liên tục trong suốt một thập kỷ; văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế có nhiều chuyển biến tích cực; Thu ngân sách nhà nước xếp thứ 3, thu hút vốn FDI xếp thứ 2 toàn quốc… Đặc biệt, với kết quả xếp hạng năm 2024, lần đầu tiên, thành phố Hải Phòng đứng đầu cả nước cả 3 chỉ số, bao gồm: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI); Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS).

 Tháng 11/2024, trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm cùng đoàn công tác Trung ương làm việc với Thành ủy Hải Phòng, Tổng Bí thư chỉ rõ: “Hải Phòng đã đạt được những thành tựu mà nhiều địa phương khác chưa làm được khi cùng chung một bối cảnh, cùng thể chế”. Điều này có được là nhờ Đảng bộ và chính quyền thành phố Hải Phòng đã luôn khơi dậy tinh thần “dám nghĩ - dám làm” của lãnh đạo thành phố, đồng thời phát huy được tiềm năng, chí khí, bản lĩnh vốn đã trở thành cốt cách của người Hải Phòng.

Hải Phòng áp dụng hiệu quả các chính sách đặc thù, tập trung cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển mạnh mẽ hạ tầng giao thông và khai thác tiềm năng sẵn có ở các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ cảng biển, du lịch, nông nghiệp. Thành phố cũng chú trọng vào ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, tích cực phối hợp và tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, đảm bảo an sinh xã hội, tạo nên sự bứt phá kinh tế mạnh mẽ. Những hoạt động nổi bật có thể kể đến, như: Xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC), tích hợp dữ liệu về giao thông, an ninh, môi trường, logistics, dịch vụ công, giúp lãnh đạo thành phố ra quyết định kịp thời, chính xác; Hình thành khu công nghiệp, khu đô thị thông minh với hạ tầng số, năng lượng sạch, quản trị bền vững, thu hút đầu tư công nghệ cao; Khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia đổi mới sáng tạo thông qua hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh tham gia chuỗi giá trị; Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các mô hình kinh doanh mới; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Đồng thời thực hiện phân cấp, phân quyền rõ ràng giữa cấp tỉnh và cấp xã, gắn với chỉ số đo lường hiệu quả (KPI) và cơ chế giải trình minh bạch.

Chính những chính sách nêu trên mà trong nhiều năm liền Hải Phòng có tốc độ tăng trưởng GRDP ở mức cao, hạ tầng cảng biển - giao thông ngày càng hiện đại, triển khai chính quyền điện tử, dịch vụ công trực tuyến, tăng cường hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tạo áp lực và đồng thời mở ra cơ hội cho chính quyền địa phương trong quản trị thông minh và gắn kết cộng đồng.

Thứ hai, thành phố quan tâm phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội, đảm bảo an sinh xã hội và giữ vững an ninh trật tự, xây dựng, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân và gắn kết cộng đồng

Xác định rõ để xây dựng và phát triển thành phố, cần phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, thành phố đã đề ra chủ trương, chính sách nhằm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội và luôn quan tâm tới những biện pháp cụ thể nhằm gắn kết cộng đồng. Dân chủ xã hội ngày càng được mở rộng, trình độ dân trí của người dân thành phố ngày càng được nâng cao. Dân chủ không phải chỉ là “khẩu hiệu” mà được thực hành ngày càng thực chất và rộng rãi trong các cơ quan, đơn vị trên địa bàn thành phố; trong cộng đồng dân cư…; từng bước phát huy vai trò của Nhân dân trong quyết định các vấn đề lớn, hệ trọng của thành phố; quyền con người, quyền và nghĩa vụ của người dân được tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm; chú trọng nâng cao hình thức dân chủ đại diện và mở rộng dân chủ trực tiếp...

Thứ ba, phát huy vai trò, hiệu quả của Trung tâm Phục vụ hành chính công hai cấp để nâng cao chất lượng phục vụ, giải quyết thủ tục hành chính, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong chuyên nghiệp, thái độ phục vụ tổ chức, công dân

Từ ngày 1/7/2025, 100% số sở, ngành, xã, phường, đặc khu đều sử dụng Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính thành phố. Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công đã bước đầu phát huy vai trò hạt nhân trong công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số. Ở thành phố, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công.

Trung tâm Phục vụ hành chính công phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ triển khai các giải pháp đơn giản hóa quy trình thanh toán trực tuyến, tích hợp tiến độ giải quyết thủ tục hành chính trên ứng dụng Zalo nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, thành phố đã tích hợp sổ theo dõi hồ sơ điện tử và sổ trả kết quả điện tử cho Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố và cấp xã.

Tại cấp xã, các địa phương đều đã bố trí trụ sở làm việc của Trung tâm Phục vụ hành chính công, công khai địa chỉ, số điện thoại đường dây nóng và niêm yết đầy đủ 328 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền, tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, tổ chức tiếp cận và thực hiện thủ tục hành chính, cũng như phản ánh, kiến nghị. Bộ nhận diện thương hiệu của các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã được lắp đặt đồng bộ, thống nhất theo hướng dẫn của Văn phòng Chính phủ. Các xã, phường, đặc khu cơ bản đã bố trí các khu vực chức năng theo quy trình hợp lý, thuận tiện cho việc hướng dẫn, tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính. Sau hơn 2 tháng đi vào hoạt động mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương đã vận hành hiệu quả phần mềm giải quyết thủ tục hành chính, thực hiện kết nối, liên thông với Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và thủ tục hành chính, góp phần tăng cường tính minh bạch và hiệu quả phục vụ.

Cùng với đó, một số địa phương đã chủ động triển khai các mô hình, cách làm sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng phục vụ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp. Một số mô hình tiêu biểu có thể kể đến như: Mô hình xây dựng nhóm cộng đồng Zalo “Hỏi đáp, tư vấn online các thủ tục hành chính” tại phường An Phong; Bố trí công chức, đoàn viên hỗ trợ hướng dẫn công dân ngay từ cổng tại các phường, xã: Lê Chân, Chí Minh, Hồng Châu, Tứ Kỳ; mô hình “Ngày không viết” tại xã An Khánh, tức là công chức hỗ trợ, viết giúp người dân các loại giấy tờ, hồ sơ, trừ các thủ tục người dân phải trực tiếp kê khai theo quy định…

Từ nay đến cuối năm 2025, thành phố đặt mục tiêu: tối thiểu 60% hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận trực tuyến; 80% hồ sơ được xử lý hoàn toàn trên môi trường số; 100% hồ sơ được số hóa và trả kết quả điện tử; đặc biệt, 100% thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp sẽ được thực hiện trực tuyến, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính và thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền thành phố. Những kết quả bước đầu nêu trên đã khẳng định hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Hải Phòng, tạo nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ Nhân dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, Hải Phòng cũng còn đó những thách thức đặt ra khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Hệ quả tất yếu khi giảm đầu mối đơn vị, giảm số lượng cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đó là khối lượng công việc ngày càng lớn hơn, đòi hỏi tốc độ xử lý công việc cần nhanh chóng, linh hoạt hơn; hiệu quả công việc cần đạt được cao hơn…

Việc kiến tạo mô hình chính quyền địa phương thông minh, tăng trưởng và gắn kết cộng đồng luôn luôn là ước nguyện, khát khao và mong muốn chính đáng người dân, doanh nghiệp trên cả nước nói chung và trên địa bàn thành phố Hải Phòng nói riêng. Song, điều này chỉ trở thành hiện thực nếu có một hành lang pháp lý an toàn với quyết tâm đủ lớn, hành động đủ quyết liệt của đội ngũ lãnh đạo cũng như các cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và sự đồng thuận của Nhân dân trên địa bàn thành phố. Vì thế, trong công tác quản lý cán bộ, quản lý con người, thành phố xác định không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn cán bộ “đúng người, đúng việc” mà hơn nữa, cần xây dựng một đội ngũ cán bộ công chức, viên chức thực sự tinh nhuệ, có “đức”, có “tài”, có “tâm”, có “tầm”. Trên cơ sở các cơ chế, chính sách đặc thù mà Trung ương quy định, thời gian tới, thành phố Hải Phòng tiếp tục cụ thể hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương để kịp thời động viên, hỗ trợ đội ngũ này, khuyến khích họ “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” vì lợi ích chung. Xây dựng chính quyền số, hiện đại thông minh, tăng trưởng chính là tiền đề để thành phố năng động, bứt phá hơn trong tương lai.

Có thể khẳng định, việc kiến tạo mô hình chính quyền địa phương thông minh không chỉ giúp cho thành phố Hải Phòng thực hiện thành công cuộc “cách mạng” về tinh gọn bộ máy mà còn là động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế và gắn kết cộng đồng. Với sự quyết tâm cao của Đảng, Nhà nước, sự đồng thuận của Nhân dân, dựa trên tiềm năng, lợi thế sẵn có của Hải Phòng, trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục đổi mới, ứng dụng công nghệ để biến thách thức thành cơ hội, đảm bảo mọi người dân đều được hưởng lợi từ một chính quyền “thông minh và thân thiện”. Đây không chỉ là con đường để thành phố bứt phá về kinh tế, nâng cao chất lượng quản trị mà còn là cam kết xây dựng một chính quyền thực sự của Nhân dân, vì Nhân dân, gắn bó mật thiết với Nhân dân. Thành công của mô hình này sẽ góp phần quan trọng đưa Hải Phòng trở thành “thành phố gương mẫu của cả nước” như lúc sinh thời Bác Hồ từng căn dặn./.

Liên Phương