Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, minh bạch thông tin và kiểm soát nguồn gốc xuất xứ hàng hóa không còn đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật mà đã trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Việt Nam đã sớm đặt nền móng bằng một khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, nổi bật là Quyết định số 100/QĐ-TTg về đề án truy xuất nguồn gốc; Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa;Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên, dù nỗ lực chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ trong các bộ, ngành, thực tế triển khai vẫn đang bộc lộ những khoảng trống đáng kể về tính kết nối, đòi hỏi một cơ chế điều phối ở tầm vĩ mô hơn.

Rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở sự phân tán trong quản lý khi các hệ thống truy xuất nguồn gốc đang được vận hành. Trong khi bản chất của truy xuất nguồn gốc là một chuỗi giá trị xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất đến thương mại và hải quan, thì việc các cơ quan chuyên ngành triển khai theo các tiêu chuẩn khác nhau đang tạo ra sự thiếu liên thông trầm trọng. Chẳng hạn, ngành nông nghiệp tập trung tối ưu cho vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, ngành công thương lại gắn chặt với lưu thông và thương mại điện tử, còn y tế lại đi theo lộ trình riêng cho dược phẩm. Sự độc lập này vô tình làm giảm hiệu năng tổng thể của hệ thống quốc gia và khiến doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều chuẩn mực truy xuất chồng chéo.

Những hệ lụy của việc thiếu đồng bộ không chỉ dừng lại ở chi phí vận hành. Trong các tình huống khẩn cấp như xử lý sự cố an toàn thực phẩm hay xác minh gian lận xuất xứ để đối phó với các biện pháp phòng vệ thương mại, thông tin bị phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau khiến cơ quan chức năng mất thời gian để truy vết và xử lý rủi ro. Thực tiễn này cho thấy các giải pháp đơn lẻ của từng ngành đã không còn đủ sức đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế số hiện đại và minh bạch.

Nhìn rộng ra kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia có hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả đều sở hữu một cơ chế điều phối liên ngành mạnh mẽ để thống nhất định hướng và hạ tầng dữ liệu. Đối với Việt Nam, yêu cầu cấp thiết lúc này là thành lập một Ban chỉ đạo liên ngành về truy xuất nguồn gốc ở tầm quốc gia. Đây sẽ là cơ quan đầu não quy tụ sự tham gia của các bộ chủ chốt như Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công thương, Tài chính, Khoa học và Công nghệ, cùng Y tế nhằm đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ từ trung ương đến địa phương.

Việc hình thành một cơ quan điều phối đủ thẩm quyền sẽ là bước ngoặt để chuẩn hóa tiêu chuẩn dữ liệu và kiến tạo hạ tầng truy xuất nguồn gốc quốc gia đồng bộ. Đây không chỉ là giải pháp căn cơ để phòng chống gian lận xuất xứ và hỗ trợ xuất khẩu bền vững, mà còn là lời khẳng định về một môi trường kinh doanh minh bạch, sẵn sàng kết nối toàn cầu và đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế trong giai đoạn mới.